Λίγο πριν από το μεγάλο μουσικό αφιέρωμα στον σπουδαίο Σερζ
Γκένσμπουργκ στις 28 Ιουνίου στο Θέατρο Βράχων, ο Φοίβος Δεληβοριάς μιλά
για τον ρόλο του καλλιτέχνη εν μέσω κρίσης, εξηγεί πώς μπορεί να
ανακοπεί η άνοδος του φασισμού και του ρατσισμού και κλείνει το μάτι σε
όλους όσοι θεωρούν πως έχουν χάσει τη δυνατότητα να συνεχίσουν να
ονειρεύονται.
Νομίζω πως όλοι οι δημιουργοί λίγο-πολύ έχουν πάρει θέση. Είτε τραγουδώντας σε συναυλίες διαμαρτυρίας ή αλληλεγγύης είτε εξηγώντας την όποια στάση τους σε συνεντεύξεις είτε συνυπογράφοντας κείμενα. Στην εποχή όμως που όλοι λίγο-πολύ έχουν γίνει -μέσω των social media- καναλάρχες, εκδότες και ραδιοπαραγωγοί, όποια άποψη και να διατυπωθεί και όσες διαστάσεις κι αν πάρει, την άλλη μέρα είναι γραφική και ξεχασμένη. Ασε που η εποχή πριν από την κρίση δεν ανέδειξε έργα και δημιουργούς πανελλήνιας ή διεθνούς εμβέλειας σαν κι αυτούς που λέτε - ήταν εποχή παρακμής, το χαμηλό γούστο ήταν ο κυρίαρχος «πνευματικός άνθρωπος». Και ο Χατζιδάκις όμως, που αναφέρετε, όταν έλεγε όσα έλεγε, αδιάφορος περνούσε, αν δεν τον έκραζαν κιόλας. Ξαφνικά, τώρα δίνουμε προσοχή στα λόγια του ? και μυθοποιούμε τη σχέση μας μαζί του.
Οι συνθήκες είναι κατάλληλες για να υπάρξει «πολιτικό» τραγούδι, αλλά αντιθέτως δεν το βλέπουμε να συμβαίνει, όπως συνέβη στη δικτατορία. Πώς το εξηγείτε και εσείς θα γράφατε ένα «αντιμνημονιακό» τραγούδι;
Τα τραγούδια εκείνη την εποχή ήταν μια τέχνη απολύτως κυρίαρχη. Ο κόσμος μαζευόταν και τραγουδούσε, άκουγε συνεχώς ραδιόφωνο, υπήρχαν ταινίες γεμάτες τραγούδια. Τα περισσότερα μάλιστα ήταν απολιτίκ, ελαφρολαϊκά τραγούδια. Ο Θεοδωράκης στο εξωτερικό και ο Μαρκόπουλος ή ο Σαββόπουλος στην Πλάκα συνέπαιρναν τις φοιτητικές μειονότητες - και έναν καλά κρυμμένο αντιστεκόμενο κόσμο. Και τώρα, υπάρχουν ισχυρές και έντιμες μειονότητες που περιμένουν τη νέα δουλειά του Θανάση, του Αγγελάκα, του Χαρούλη. Η θέση του τραγουδιού, όμως, στη ζωή της μεγάλης πλειονότητας έχει εκφυλιστεί από χρόνια. Θα ήταν και γελοίο αυτοί που άκουγαν τραγουδάκια για κινητές τηλεφωνίες, ξαφνικά να τραγουδούν αντάρτικα. Οσο για μένα, τα καινούργια τραγούδια που γράφω έχουν φυσικά επηρεαστεί και εμπνευστεί πολύ βαθιά από την κατάσταση, γράφω όμως πάντα για πολύ προσωπικούς λόγους και με πολύ προσωπικούς ρυθμούς. Δεν ήμουν ποτέ απολιτίκ, δεν θα έγραφα όμως ποτέ μου έναν «εθνικό ύμνο», δεν μου ταιριάζει.
Αν ήσασταν πρωθυπουργός για μία μέρα, τι θα κάνατε;
Μια σειρά από δημοψηφίσματα. Που θα κάλυπταν όμως δεκάδες πράγματα, όχι μόνο το νόμισμα.
Τι σας φοβίζει σε σχέση με το μέλλον της χώρας μας;
Oτι δεν θα αντισταθεί ποτέ επί της ουσίας. Θα χάσει όλα της τα δικαιώματα, τα χρήματα και κάθε είδος πολιτιστικής ιδιαιτερότητας και μετά θα συνηθίσει γρήγορα στη νέα της απανθρωπιά.
Ποια είναι η σχέση σας με την πολιτική; Υπάρχει πολιτικός χώρος ή πολιτικοί που να σας εκφράζουν;
Είμαι δύσπιστος με την πολιτική. Υπάρχουν ελάχιστοι άνθρωποι που μου κίνησαν το ενδιαφέρον από τότε που ήμουν μικρός. Σήμερα που μιλάμε δεν ξεπερνούν τους δύο. Θεωρώ επικίνδυνους όσους λένε πως έχουμε χούντα (συνήθως συμπληρώνουν «ενώ επ;i Παπαδόπουλου...»). Απ' την άλλη, όμως, πώς να υπερασπιστείς μια δημοκρατία του Σαμαρά και του Φαήλου, του Βενιζέλου και του Γιώργου Παπακωνσταντίνου; Τέτοια απροκάλυπτη ανηθικότητα ανοίγει όλες τις πόρτες στο κακό.
Πώς μπορεί να ανακοπεί η άνοδος του φασισμού και του ρατσισμού;
Με οικονομική και νομοθετική δικαιοσύνη. Και μ' ένα σωστό σχέδιο που θα λέει ξεκάθαρα από ποιες πηγές πλούτου (δικές μας και ξένες) θα μπορεί να ζήσει αξιοπρεπώς η Ελλάδα. Oσο ακούμε την τρόικα ή απλά την καταγγέλλουμε χωρίς σχέδιο, ο φασισμός θα κερδίζει έδαφος σ' ένα είδος κόσμου. Εμείς, οι απλοί πολίτες, μπορούμε πάντως να συμμετέχουμε πιο ενεργά σε κινήσεις αλληλεγγύης. Οταν οι άνθρωποι που εξαθλιώθηκαν θα μας αισθάνονται κοντά τους, δεν θα χρειάζονται τραμπούκους και δολοφόνους για να νιώθουν ασφαλείς.
Παρακολουθώντας τις εξελίξεις στη χώρα μας, τι αισθάνεστε ότι συμβαίνει; Πληρώνουμε λάθη του παρελθόντος, δηλαδή φταίξαμε ή είμαστε «θύματα» της Μέρκελ;
Θύματα είμαστε. Μπορεί να υπήρξαμε άθλιοι στις επιλογές μας τα περασμένα 20 χρόνια, αυτή η κρίση όμως δεν είναι κρίση «τιμωρίας». Είναι καθαρή ληστεία αδύναμων ανθρώπων, προκειμένου να επιβιώσουν στη χρηματοπιστωτική κρίση μόνο οι πιο δυνατοί. Είναι από τα μεγαλύτερα, πιο ελεεινά εγκλήματα της ανθρώπινης ιστορίας.
Εχετε ενοχές για πράγματα που κάνατε και συνείσφεραν στο να διαιωνιστούν φαινόμενα που μας οδήγησαν στην κατάσταση που είμαστε σήμερα;
Οχι. Ημουν 35 όταν ξέσπασε η κρίση. Ούτε εξουσία απέκτησα ποτέ ούτε χρηματίστηκα ούτε φοροδιέφυγα ούτε εκμεταλλεύτηκα μετανάστες και αδύναμους. Αυτοί που τα έκαναν όλα αυτά, εξακολουθούν και ζουν καλύτερα απ' όλους μας. Αν νομίζουμε πως η κρίση θα βλάψει αυτούς και όχι τους απλούς, πολλούς ανθρώπους, κάτι δεν έχουμε καταλάβει καλά.
Αναταραχές πλέον βλέπουμε και στην Τουρκία και τη Σουηδία και όχι μόνο στον ευρωπαϊκό Νότο. Εχει έρθει η ώρα να κατέβει ο κόσμος στους δρόμους; Εσείς θα κατεβαίνατε;
Οταν θα βρούμε τι ζητάμε ως δικό μας μέλλον, θα κατεβούμε όλοι μαζί, μην αμφιβάλλετε. Προς το παρόν κατεβαίνουμε κλάδοι-κλάδοι, κόμματα-κόμματα, εθνικιστές-αριστεροί. Δεν γίνεται έτσι.
Στην Ελλάδα της κρίσης και των αυτοκτονιών, του ωμού ρεαλισμού, πώς μπορούμε να συνεχίσουμε να ονειρευόμαστε;
Μα γιατί να ονειρευόμαστε; Να ζούμε αξιοπρεπώς και με πραγματικές προοπτικές είναι αυτό που μας λείπει. Από όνειρα, πάντα είχαμε, ακόμα και στριμωγμένοι στην πιο άθλια πολυκατοικία, στην πιο διεφθαρμένη δουλειά. Δεν χρειαζόμαστε όνειρα τώρα, σχέδιο εξόδου από τον εφιάλτη χρειαζόμαστε.
Θα συμμετάσχετε μαζί με την Τζέιν Μπίρκιν και τη Δήμητρα Γαλάνη, στο μουσικό αφιέρωμα στο έργο του σπουδαίου Σερζ Γκένσμπουργκ. Τι θα παρουσιάσετε στο κοινό;
H συναυλία είναι ένας προσωπικός φόρος τιμής της Μπίρκιν στον άνθρωπο που την έκανε μουσική. Αυτό είναι και το συγκινητικό του αφιερώματος - το ότι δεν υπήρξε ποτέ στ' αλήθεια τραγουδίστρια, βοήθησε όμως στο να γεννηθούν οριακά τραγούδια, που ανακαλύπτονται ακόμα. Θα είναι, λοιπόν, μια μοναδική βραδιά: μια Μούσα θα τραγουδάει η ίδια αυτά που ενέπνευσε. Η Γαλάνη κι εγώ είμαστε οι προσκεκλημένοι της στην Ελλάδα. Θα πούμε, λοιπόν, από δύο τραγούδια του Γκένσμπουργκ που έπαιξαν έναν ρόλο στη δική μας βαθιά ζωή. Κι από ένα ντουέτο με την Τζέιν. Θα πούμε, βέβαια και το «La Javanaise» όλοι μαζί. Φυσικά, μου 'χουν κοπεί τα γόνατα.
Ποια είναι τα χαρακτηριστικά σήμερα της γυναίκας του Πατώκου; Δικαιώθηκε;
Η γυναίκα του Πατώκου θα 'ναι πάντα δικαιωμένη γιατί δεν είναι ούτε κότα ούτε ταγάρι, είναι μια γυναίκα που προσφέρεται - και είναι και πολύ ερωτευμένη. Κάτι σαν κι αυτό που υπήρξε η Τζέιν Μπίρκιν..ethnos.gr/