Όταν ο πολίτης εργάζεται περισσότερο και ζει χειρότερα, όταν πληρώνει αλλά δεν προστατεύεται, τότε διαρρηγνύεται το κοινωνικό συμβόλαιο. Και όταν αυτό συμβεί, η σιωπή δεν είναι ουδετερότητα, είναι συνενοχή.

 Γιώργος Μπακογιάννης

Γιατί όταν το κράτος δεν φοβάται τον πολίτη και τα μονοπώλια δεν ελέγχονται, η σιωπή δεν είναι επιλογή. Είναι ήττα.

Κλέβει το κράτος, κλέβουν τα μονοπώλια. Ο πολίτης τι θα κάνει;

Το ερώτημα δεν είναι σύνθημα θυμού, είναι κραυγή αγωνίας. Όταν το κράτος φορολογεί χωρίς ανταπόδοση και τα μονοπώλια αισχροκερδούν χωρίς έλεγχο, ο πολίτης νιώθει παγιδευμένος ανάμεσα σε δύο εξουσίες που δεν τον εκπροσωπούν.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο οικονομικό. Είναι βαθιά πολιτικό και ηθικό. Όταν ο πολίτης εργάζεται περισσότερο και ζει χειρότερα, όταν πληρώνει αλλά δεν προστατεύεται, τότε διαρρηγνύεται το κοινωνικό συμβόλαιο. Και όταν αυτό συμβεί, η σιωπή δεν είναι ουδετερότητα, είναι συνενοχή.

Το ερώτημα δεν είναι υπερβολή, είναι καθημερινή εμπειρία.

Ο πολίτης το συναντά στον λογαριασμό του ρεύματος, στο ράφι του σούπερ μάρκετ, στο εκκαθαριστικό της εφορίας. Στην ενέργεια, λίγοι πάροχοι λειτουργούν σε καθεστώς ολιγοπωλίου. Οι τιμές ανεβαίνουν, οι ρήτρες αλλάζουν όνομα, οι επιδοτήσεις καταλήγουν να στηρίζουν την κερδοφορία και όχι την κατανάλωση. Ο πολίτης πληρώνει πρώτα ως καταναλωτής και μετά ξανά ως φορολογούμενος.

Στην ακρίβεια, η αγορά «αυτορυθμίζεται» πάντα προς τα πάνω. Τρόφιμα, ενοίκια, βασικά αγαθά αυξάνονται με ρυθμούς που δεν δικαιολογούνται ούτε από το κόστος ούτε από τους μισθούς. Οι έλεγχοι είναι αποσπασματικοί, τα πρόστιμα αμελητέα και το αποτέλεσμα προβλέψιμο: ο μισθός τελειώνει πριν τελειώσει ο μήνας.

Όταν η ακρίβεια, τα υπερκέρδη και η υπερφορολόγηση βαφτίζονται «φυσικά φαινόμενα», ο πολίτης πρέπει να τα κατονομάζει ως πολιτικές επιλογές.

Στους φόρους, η ανισότητα είναι δομική. Οι έμμεσοι φόροι στραγγαλίζουν τα χαμηλά και μεσαία εισοδήματα, ενώ η φορολογική επιβάρυνση παρουσιάζεται ως «αναγκαίο κακό». Το κράτος εισπράττει, αλλά ο πολίτης δεν βλέπει αντίστοιχες δημόσιες υπηρεσίες, ούτε προστασία από την αυθαιρεσία της αγοράς.

Τι θα κάνει λοιπόν ο πολίτης;

Θα αποδεχθεί τη μοίρα του ως «κανονικότητα» ή θα θυμηθεί ότι η δημοκρατία δεν είναι ανάθεση αλλά συμμετοχή; Να ελέγχει την εξουσία συνεχώς, όχι μόνο στις εκλογές.

Η ψήφος δεν είναι λευκή επιταγή. Ερωτήσεις, κριτική, καταγγελία, συμμετοχή στον δημόσιο διάλογο. Η λογοδοσία δεν χαρίζεται, επιβάλλεται.

Δεν χρειάζεται βία για να υπάρξει αντίσταση. Χρειάζεται γνώση, συλλογικότητα και διεκδίκηση. Χρειάζεται έλεγχος της εξουσίας, όχι φόβος απέναντί της. Χρειάζεται να πάψει ο πολίτης να λειτουργεί ως μεμονωμένος καταναλωτής και να σταθεί ως ενεργό κοινωνικό υποκείμενο.

Γιατί κράτος χωρίς λογοδοσία και αγορά χωρίς κανόνες έχουν πάντα τον ίδιο χαμένο: τον πολίτη.

Και αν εκείνος δεν κάνει τίποτα, τότε η ερώτηση παύει να είναι ρητορική. Γίνεται απάντηση.

Ποτέ να μην παρασυρθεί στη βία ή στην παραίτηση, διότι η βία νομιμοποιεί την καταστολή και η παραίτηση νομιμοποιεί την αδικία, όμως και τα δύο εξυπηρετούν όσους έχουν ήδη την ισχύ.