Καμένα δάση, πράσινα χαρτοφυλάκια

 

Του Απόστολου Αποστόλου*

Κάθε καλοκαίρι η ίδια λειτουργία. Το ίδιο τελετουργικό. Η ίδια χορωδία των υπευθύνων. Ένα καλώδιο της ΔΕΗ που «έσπασε». Ένας μελισσοκόμος που «δεν πρόσεξε». Ένα τσιγάρο που «πετάχτηκε». Ένας δυνατός άνεμος που «δυσκόλεψε το έργο της κατάσβεσης». Κι όταν όλα αυτά εξαντληθούν, εμφανίζεται ο αιώνιος ένοχος: η κλιματική αλλαγή, λες και αυτή κρατάει το σπίρτο.

Και τα δάση; Τα δάση κάνουν αυτό που τους ζητήσαμε. Καίγονται. Όμορφα. Με τάξη. Με πρόγραμμα. Σχεδόν πειθαρχημένα.

Γιατί έτσι βολεύει.

Διότι όσο η δημόσια συζήτηση αναλώνεται στο αν έφταιγε το ξερόκλαδο, το πεύκο, ο αέρας ή ο απρόσεκτος εκδρομέας, ελάχιστοι στρέφουν το βλέμμα εκεί όπου πραγματικά κινείται η φωτιά: στα χρηματιστήρια, στα επενδυτικά χαρτοφυλάκια και στις πολυεθνικές που αντιμετωπίζουν το δάσος όχι ως οικοσύστημα αλλά ως εμπόρευμα προς εκκαθάριση.

Δεν είναι θεωρία συνωμοσίας. Είναι οικονομικά στοιχεία.

Η έκθεση BlackRock’s Big Deforestation Problem, που δημοσιεύθηκε από τις οργανώσεις Friends of the Earth U.S., Amazon Watch και την ανεξάρτητη ερευνητική εταιρεία Profundo, αποκάλυψε ότι ο μεγαλύτερος διαχειριστής επενδυτικών κεφαλαίων στον κόσμο, η BlackRock, βρίσκεται μεταξύ των βασικών μετόχων δεκάδων εταιρειών που δραστηριοποιούνται στη σόγια, στο βοδινό κρέας, στο φοινικέλαιο, στην ξυλεία, στο χαρτί και σε άλλους κλάδους που συνδέονται άμεσα με την αποψίλωση των τροπικών δασών. Και όχι μόνο αυτό. Οι επενδύσεις της αυξήθηκαν την περίοδο που ο πλανήτης διαπίστωνε με τρόμο ότι ο Αμαζόνιος άρχισε να καπνίζει σαν εργοστάσιο.

Τυχαίο;

Ίσως.

Όπως τυχαίο είναι ότι σχεδόν παντού όπου η στάχτη γίνεται χώμα, ακολουθούν νέες χρήσεις γης. Αγροτοβιομηχανία. Εξορύξεις. Τουριστικές επενδύσεις. Φωτοβολταϊκά. Δρόμοι. Οικόπεδα. Η φωτιά, φαίνεται, διαθέτει μια αξιοθαύμαστη επιχειρηματική διορατικότητα. Δεν καίει ποτέ εκεί όπου δεν υπάρχει οικονομικό ενδιαφέρον. Παράξενες συμπτώσεις.

Ασφαλώς, οι πυρκαγιές έχουν πολλές αιτίες. Υπάρχουν τα φθαρμένα δίκτυα ηλεκτροδότησης. Υπάρχουν οι εμπρησμοί από αμέλεια. Υπάρχουν εγκληματικές συμπεριφορές πολιτών. Υπάρχει η υποστελέχωση των δασικών υπηρεσιών. Υπάρχει η χρόνια εγκατάλειψη της πρόληψης. Υπάρχει η κρατική ολιγωρία. Όλα αυτά είναι υπαρκτά και τεκμηριωμένα.

Όμως υπάρχει και κάτι ακόμη.

Υπάρχει το οικονομικό κίνητρο.

Και γι’ αυτό μιλούν πολύ λιγότερο οι κυβερνήσεις.

Διότι είναι πιο εύκολο να εγκαλείς έναν συνταξιούχο που άναψε φωτιά στο χωράφι του παρά να συγκρουστείς με επενδυτικά κεφάλαια τρισεκατομμυρίων δολαρίων. Είναι πιο βολικό να μετράς καμένα στρέμματα παρά να μετράς ποιος κερδίζει από αυτά. Είναι πιο ασφαλές να δείχνεις τον άνεμο παρά να δείχνεις τον μέτοχο.

Η περίπτωση του Αμαζονίου είναι χαρακτηριστική. Επί προεδρίας Ζαΐρ Μπολσονάρου οι αποψιλώσεις και οι πυρκαγιές εκτοξεύθηκαν. Οι περιβαλλοντικοί έλεγχοι χαλάρωσαν, οι αυτόχθονες πληθυσμοί βρέθηκαν στο περιθώριο και η αγροβιομηχανία απέκτησε ακόμη μεγαλύτερη επιρροή. Την ίδια περίοδο, σύμφωνα με την έκθεση, μεγάλοι διεθνείς επενδυτές συνέχιζαν να χρηματοδοτούν τις ίδιες επιχειρήσεις που επωφελούνταν από αυτή την καταστροφή.

Με άλλα λόγια, το δάσος καιγόταν και κάποιοι υπολόγιζαν αποδόσεις.

Η ειρωνεία είναι σχεδόν αβάσταχτη. Οι ίδιες εταιρείες που διαφημίζουν επενδυτικά προϊόντα με πράσινα φύλλα, πεταλούδες και παιδιά που φυτεύουν δενδρύλλια εμφανίζονται ταυτόχρονα ως χρηματοδότες δραστηριοτήτων που εξαφανίζουν ολόκληρα οικοσυστήματα. Το πράσινο, τελικά, δεν είναι χρώμα. Είναι εμπορικό σήμα.

Και κάπως έτσι φτάσαμε να θεωρείται φυσιολογικό ότι ο μεγαλύτερος χρηματοπιστωτικός οργανισμός του κόσμου μπορεί να μιλά για «κοινωνικό σκοπό» την ώρα που, σύμφωνα με την ίδια την έρευνα, τα χαρτοφυλάκιά του συνδέονται με εταιρείες που συμβάλλουν στην καταστροφή των δασών.

Ο Όργουελ θα το έλεγε διπλή σκέψη.

Γιατί η εποχή μας έχει καταφέρει το ακατόρθωτο: να παρουσιάζει την καταστροφή ως αναπτυξιακή ευκαιρία και το καμένο δάσος ως παράπλευρη απώλεια της προόδου.

Κάθε χρόνο φυτεύουμε δενδρύλλια μπροστά στις κάμερες. Κάθε χρόνο υποσχόμαστε «αναγέννηση». Κάθε χρόνο συγκινούμαστε για λίγες ημέρες από τις εικόνες των καμένων κορμών. Και κάθε χρόνο αποφεύγουμε να απαντήσουμε στο πιο άβολο ερώτημα.

Ποιος ωφελείται;

Διότι αν δεν αναζητήσουμε εκείνον που κερδίζει από την καταστροφή, θα συνεχίσουμε να κυνηγάμε σπίθες αντί να κοιτάζουμε το καζάνι που τις παράγει.

Τα δάση δεν καίγονται μόνο από τη ζέστη. Δεν καίγονται μόνο από την αμέλεια. Δεν καίγονται μόνο επειδή το κράτος άργησε ή επειδή κάποιο καλώδιο έσπασε.

Καίγονται και επειδή υπάρχουν οικονομικά μοντέλα που θεωρούν το δέντρο εμπόδιο, το δάσος αδρανές κεφάλαιο και τη στάχτη μια εξαιρετική αφετηρία για την επόμενη επένδυση.

Και όσο αυτό το μοντέλο παραμένει στο απυρόβλητο, τόσο θα συνεχίζουμε να ακούμε τις ίδιες δικαιολογίες, να θρηνούμε τις ίδιες απώλειες και να παρακολουθούμε την ίδια παράσταση.

Τα όμορφα δάση όμορφα καίγονται.

Και κάποιοι, πίσω από τον καπνό, μετρούν τα κέρδη τους.

*Καθηγητής Πολιτικής και Κοινωνικής Φιλοσοφία

 https://www.antinews.gr/170500/antitheseis/kamena-dasi-prasina-chartofylakia/