| © Γιάννης Λύγγος |
Δεν είναι μοιρολατρία να αναζητάς πρότυπες συμπεριφορές στους γύρω σου. Δε χρειάζεται ένας σταρ της show-biz για να «προωθήσει» τις ενέργειες «Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης» μιας εταιρίας και να «ευαισθητοποιηθούν» αυτοί που φωτογραφίζονται μαζί του.
Όλα αυτά δε θα είχαν νόημα εάν δεν υπήρχαν άνθρωποι όπως η Έφη Λατσούδη. Η Έφη επέλεξε να ζει και να εργάζεται στη Μυτιλήνη. Δεν είναι η μόνη που έκανε μια τέτοια επιλογή. Όπως δεν είναι η μόνη που τιμά τη Μυτιλήνη με τις δράσεις της και που δείχνει το υπαρκτό πρόσωπο αγνής ανθρωπιάς που έχει βαθιές τις ρίζες του στα χώματα μας.
Η αγάπη για τον συνάνθρωπο δεν μπορεί (και θα ήταν ανεδαφικό να το ισχυριστεί κανείς) να μονοπωλείται από έναν πολιτισμό. Ωστόσο, απ’ όπου και να πιάσεις τον δικό μας πολιτισμό, τον ελληνορθόδοξο, δεν μπορείς να καταλήξεις αλλού. Το πρώτο συνθετικό «Έλλην» υποδηλώνει πίστη και δοξασίες που συμπυκνώνονται στον «Ξένιο» Δία. Τον Φιλόξενο (στην αρχαιότητα ήταν τιμή για την πόλη ο ερχομός του «ξένου»). Όσον αφορά στο δεύτερο, την Ορθοδοξία, δε χρειάζονται πολλά λόγια καθώς κεντρική έννοια της θρησκείας μας είναι το ρήμα «ΑγαπΏ». Χωρίς φραγμούς.
Η Έφη Λατσούδη μάς ταξιδεύει στην «πρώτη γραμμή» του ανθρωπιστικού «πολέμου» που ζει αυτή η περιοχή της γης και στεκόμαστε δίπλα της ως αναπνευστήρας που του «κόβεται η ανάσα» καθώς βλέπει τα «όρια» της ανθρωπιάς και της απανθρωπιάς.
Α: «Αγάθη Χρυσάφη», «Εκτός Εποχής», «Η ορκωμοσία», «Διαδρομές Νερού στην Αμοργό». Ταινίες μικρού και μεγάλου μήκους, ντοκιμαντέρ και γενικά ενασχόληση με τον κινηματογράφο με θεματολογία που προδίδει μια νοσταλγία. Κάνουμε λάθος; Αν όχι, τι αναζητάτε από το παρελθόν;
Ε.Λ.: Ίσως αυτή η εμμονή να έχει να κάνει με κομμάτια δικά μου. Στοιχεία ταυτότητας που με πηγαίνουν πίσω. Σίγουρα πιστεύω ότι αυτές οι μνήμες που φέρνουν οι αφηγήσεις παλαιότερων ανθρώπων και αυτό που εγώ επενδύω στο παρελθόν είναι ένα πολύ σημαντικό κομμάτι μέσα μου. Αυτό σκαλίζω. Στο κάτω-κάτω δεν μπορούμε να είμαστε κάτι ξεκομμένο. Στο τώρα δε μπορούμε να υπάρξουμε χωρίς αυτά που «κουβαλάμε» και έχουν «γραφτεί» πάνω μας.
Η νοσταλγία με μια αρνητική χροιά, ως προσκόλληση στο παρελθόν σα να ήταν εκείνο το ωραίο και το σημαντικό ενώ αυτό που ζούμε σήμερα είναι μια έκπτωση και ένας εκφυλισμός, θα ήταν προβληματική. Ωστόσο, για τη δική μου ψυχολογία, η συναισθηματική φόρτιση και ο σεβασμός που μου προκαλεί η αφήγηση από έναν μεγαλύτερο άνθρωπο παίζουν έναν σημαντικό ρόλο. Ο καθένας αναζητά την αλήθεια του.
Να διευκρινίσω εδώ ότι η ταινία «η ορκωμοσία», στης οποίας το σενάριο συμμετείχα, δεν είχε νοσταλγικό περιεχόμενο. Τοποθετούνταν αρκετά στη σύγχρονη εποχή.
Α: Ζείτε και εργάζεστε στη Λέσβο. Ένα νησί και μια περιοχή που αποτελεί τη μία από τις δύο «πόρτες», αν θέλετε, από τις οποίες εισέρχονται παρανόμως μετανάστες. Πώς ζείτε το πρόβλημα;
Ε.Λ.: Πριν σας απαντήσω να διευκρινίσω ότι η λέξη «παράνομος» δεν ταιριάζει σε περιπτώσεις που εκ των πραγμάτων κάποιος δεν μπορεί είναι νόμιμος. Δηλαδή, κάποιος που φεύγει λόγου χάρη απ’ τη Συρία χωρίς διαβατήριο και χαρτιά, καθώς η χώρα βρίσκεται σε εμφύλιο πόλεμο, πώς να μπει νόμιμα σε μια άλλη; Εδώ μιλάμε για ανθρώπους που ζητούν βοήθεια. Δεν μιλάμε για «παρανομία» με την έννοια που θα ταίριαζε σε εγκλήματα ποινικά.
Κάθε τέτοιου είδους «παρανομίες» νομιμοποιούνται, κατά τη γνώμη μου, απ’ τις ανάγκες των ανθρώπων και της κοινωνίας. Σε αυτά τα προβλήματα πρέπει να δώσουμε εμείς οι ίδιοι λύσεις χωρίς περιμένουμε απ’ αλλού. Η περίπτωση του «Χωριού Όλοι Μαζί», λόγου χάρη, είναι ένα τέτοιο παράδειγμα όπου η λύση δόθηκε απ’ τους πολίτες κι όχι από κάπου αλλού. Μόνοι τους! Είναι αξιοθαύμαστο και γι’ αυτό νιώθω ότι μπορούμε να ελπίζουμε.
Για την ερώτησή σας, όπως ξέρετε λόγω του λεγόμενου «φράχτη» του Έβρου έχει αυξηθεί σημαντικά η διακίνηση μεταναστών μέσω της θάλασσας. Συνεπώς, οι τοπικές κοινωνίες έρχονται συνεχώς αντιμέτωπες με οριακές καταστάσεις. Πραγματικές ανθρώπινες τραγωδίες.
Αλλά ακόμη και να μην υπάρχει μια τραγική κατάληξη της περιπέτειας των μεταναστών όπως π.χ. ένα ναυάγιο, η κατάσταση φιλοξενίας των μεταναστών είναι απαράδεκτες, όπως διαπιστώσαμε. Δεκάδες άνθρωποι στοιβαγμένοι σε άθλιες συνθήκες. Μεταξύ αυτών έγκυες γυναίκες και πολλοί ανήλικοι!
Εκεί υπήρξε έντονη αντίδραση των πολιτών της Μυτιλήνης. Πραγματικά οι πολίτες ανταποκρίθηκαν στις ανθρωπιστικές προκλήσεις που αντιμετώπιζαν πρώτα-πρώτα οι μετανάστες και μετά η τοπική κοινωνία, με τρόπο που κάνει τον καθένα πολύ αισιόδοξο.
Α: Είναι γεγονός ότι λόγω των συμβάσεων τύπου Δουβλίνο ΙΙ και του γεγονότος ότι μας αντιστοιχεί το 90% (2010) των παρανόμως εισερχομένων μεταναστών ή προσφύγων, καλούμαστε να σηκώσουμε όλο το βάρος φιλοξενίας των «κυνηγημένων» είτε από τη μοίρα και την ανέχεια είτε από τους πολέμους της Ανατολής ή της Αφρικής. Σύμφωνα με αυτά τα δεδομένα αλλά και με αυτό που ζείτε, αποδέχεστε την κριτική ότι είμαστε η μητέρα-Τερέζα όλης της Ευρώπης;
Ε.Λ.: Αρχικά να πούμε ότι ουσιαστικά το Δουβλίνο ΙΙ έχει στην πράξη ακυρωθεί διότι οι χώρες τις Ευρώπης δεν στέλνουν τους μετανάστες πίσω στην χώρα εισόδου όταν διαπιστώνουν ότι αυτή είναι η Ελλάδα. Και αυτό γιατί γνωρίζουν ότι εδώ δεν υπάρχει όχι επαρκές αλλά ούτε καν στοιχειώδες για το μέγεθος των αναγκών σύστημα εξέτασης ασύλου.
Επίσης, γνωρίζουν ότι η Ελλάδα δεν έχει καν τις απαραίτητες απ’ τις Διεθνείς Συμβάσεις εγκαταστάσεις υποδοχής των αιτούντων άσυλο. Άθλια διαμονή σε ό,τι αφορά την ασφάλεια και την υγιεινή για εξασθενημένους οργανισμούς όπως αυτοί των μεταναστών. Από την άλλη, έχει πια γίνει γνωστό ότι στην Ελλάδα υπάρχουν ευρύτατες ρατσιστικές συμπεριφορές. Και δεν μιλάμε για το τελευταίο έτος όπου υπάρχει η εμφάνιση της Χρυσής Αυγής, αλλά και από παλαιότερα. Τώρα, απλώς μαθαίνουμε πολλά περισσότερα.
Ωστόσο, η Ελλάδα δεν έχει από μόνη της τη δυνατότητα να αντιμετωπίσει τα μεταναστευτικά κύματα που αφορούν όλη την Ευρώπη. Το πρόβλημα είναι όλης της ηπείρου και δε μπορεί να σηκωθεί το βάρος σε επίπεδο τόσο οικονομικό όσο και ανθρωπιστικό μόνο από την Ελλάδα. Και αυτό γιατί οι μετανάστες που φθάνουν στις ακτές μας δεν θέλουν να μείνουν εδώ. Οι περισσότεροι ψάχνουν βορειότερες χώρες όπως η Γερμανία ή η Σουηδία. Εμείς ουσιαστικά τους φυλακίζουμε στη χώρα μας απ’ τη στιγμή που δεν εξετάζουμε καν το αίτημά τους για άσυλο. Να εξετάσουμε δηλαδή ποιοι έχουν τις προϋποθέσεις να παραμείνουν στην Ελλάδα και ποιοι να πάρουν βίζα για Ευρώπη, με ποιους όρους και ό,τι άλλο προβλέπεται.
Συνεπώς, νομίζω ότι μια αναθεώρηση της συνθήκης «Δουβλίνο ΙΙ» απλώς επικυρώνει αυτό που ήδη γίνεται στην πράξη, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν πρέπει να γίνει κάτι τέτοιο. Ίσα-ίσα που επιβάλλεται. Αυτό που πρέπει να απαιτήσουμε είναι να φτιαχτούν επιτέλους οι υποδομές ώστε να μπορούμε όχι απλώς να πούμε ότι είμαστε ένα σύγχρονο Κράτος, αλλά κυρίως να μειώσουμε τις κοινωνικές συνέπειες της μετανάστευσης τόσο για τις χώρες υποδοχής όσο και για τους ίδιους τους μετανάστες.
Α: Όμως, το σύστημα του ΕΣΥ δεν κατέρρευσε απ’ τους μετανάστες;
Ε.Λ.: Νομίζω ότι αυτό είναι αστείο. Το ΕΣΥ κατέρρευσε από ένα σωρό άλλα προβλήματα τα οποία είναι ευρέως γνωστά. Το ότι τόσα χρόνια δεν έχει διευθετηθεί κεντρικό σύστημα προμηθειών στη δημόσια υγεία, το ότι υπήρξαν επιλογές στελέχωσης που υπάκουαν σε κομματικές επιταγές και όχι στις ανάγκες του συστήματος και άλλα πολλά είναι μέσα στις κύριες αιτίες.
Αυτό που βλέπω εγώ τα τελευταία χρόνια, τουλάχιστον εδώ που μένω, είναι ότι πληρώνουν οι μετανάστες… αν και οι Έλληνες πληρώνουν (επίσης) σήμερα.
Α: Συμμερίζεστε την άποψη ότι χαρακτηριστικά όπως μουσουλμάνος, αμόρφωτος και καταγωγή από κοινωνίες που θυμίζουν προηγούμενους αιώνες της Ευρώπης (η θέση της γυναίκας, η εξύβριση των Θείων κ.α.) είναι κατώτεροι από εμάς τους Έλληνες;
Ε.Λ.: Εμείς εδώ ερχόμαστε σε επαφή με τους μετανάστες απ’ την πρώτη στιγμή, πριν «γευτούν» τις συνθήκες «φιλοξενίας». Σας πληροφορώ ότι πολλοί έχουν μόρφωση και καταπληκτικές δυνατότητες.
Επίσης, στο βλέμμα τους έχουν μια αθωότητα που θυμίζει την αγνότητα του ανθρώπου «απ’ το χωριό». Σου επιστρέφουν χειρονομίες ευγνωμοσύνης με πραγματικά αφοπλιστική ευγένεια, δείχνοντας σημαντική κοινωνική παιδεία.
Α: Πολλοί νεαροί άνδρες, χαμηλής ή ανύπαρκτης μόρφωσης που ζουν σε γκέτο είναι «νούμερο ένα» παράγοντας έξαρσης εγκλημάτων «του δρόμου», όπως λέγονται οι μικροκλοπές, οι βιασμοί, οι τσακωμοί και παρόμοιου είδους επιθέσεις. Πόσο μπορεί να είναι αλληλέγγυος κάποιος που μένει σε ένα διαμέρισμα που γύρω του μένουν εκατοντάδες μετανάστες στοιβαγμένοι σε σπίτια 10-15;
Ε.Λ.: Δεν μπορείς να μην κατανοήσεις ως έναν βαθμό τον φόβο σε μια τέτοια περίπτωση. Ωστόσο, αυτό που πρέπει να ξέρουμε είναι ότι οι μετανάστες δεν φθάνουν εγκληματίες στη χώρα μας, ούτε γκετοποιούνται κατ’ επιλογήν, με την έννοια ότι όλα αυτά είναι φυσιολογικές συνέπειες όταν μια πολιτεία δεν έχει το παραμικρό σχέδιο και καμία κεντρική πολιτική. Μια πολιτική που να σέβεται τις ανάγκες και τα χαρακτηριστικά του ανθρώπου που έρχεται, αλλά και τα αντίστοιχα της τοπικής κοινωνίας.
Είναι βασικό ότι εμείς εδώ στη Μυτιλήνη βλέπουμε το πώς μπαίνουν οι μετανάστες όταν πρωτοφθάνουν στη χώρα. Δεν μπαίνουν εγκληματίες. Στην πλειοψηφία τους βλέπεις ανθρώπους πραγματικά αθώους. Αυτό βέβαια είναι και πολλές φορές κακό απ’ ό,τι αποδεικνύεται καθώς έναν άνθρωπο πολύ αθώο μπορείς να τον εκμεταλλευτείς.
Οι συνθήκες και η συμπεριφορά που τους επιφυλάσσουμε είναι τέτοιες που τους καταστρέφουμε αμετάκλητα την όποια εικόνα είχε η χώρα μας στις χώρες της Μέσης Ανατολής. Είναι γνωστό ότι ο αραβικός κόσμος έτρεφε πολύ καλά αισθήματα για τους Έλληνες. Και αυτό χτίστηκε δύσκολα. Φανταστείτε έναν μετανάστη που πέρασε τον εξευτελισμό στη χώρα απ’ την οποία περίμενε τον «καλό λόγο», να ζήσει και να δραστηριοποιηθεί στην Ευρώπη. Τι γνώμη θα έχει για την Ελλάδα; Η εικόνα μας πλήττεται ανεπανόρθωτα.
Α: Σίγουρα έχετε ακούσει την πρόταση για δημιουργία Ειδικών Οικονομικών Ζωνών. Η εφαρμογή μιας τέτοιας λύσης θα συνδύαζε και οφέλη για τους μετανάστες (σταθερός μισθός, ασφάλιση, τρεχούμενο νερό, στέγαση κ.α.), αλλά και φθηνά εργατικά χέρια για να ελαττώσουμε το κύμα φυγής των ελληνικών επιχειρήσεων προς τη Βουλγαρία ή την Τουρκία. Πώς θα κρίνατε ένα τέτοιο σχέδιο;
Ε.Λ.: Τρομακτικό! Μου θυμίζει πραγματικά εποχές προηγούμενων αιώνων. Εποχές δουλοκτησίας. Έχω την αίσθηση ότι σήμερα ολόκληρη η Ελλάδα γίνεται μια ΕΟΖ. Οι οικονομικές συνθήκες όπως διαμορφώνονται μεταμορφώνουν όλη την Επικράτεια σε μια τεράστια ΕΟΖ. Δεν μπορώ να καταλάβω γιατί σε ένα κράτος της Ευρώπης να υπάρχουν εργαζόμενοι-δούλοι. Πόσο μάλιστα δούλοι δύο ταχυτήτων.
Α: Αν τη ζωντάνια και την ενέργειά σας τη χαρίζατε σε Έλληνες αναξιοπαθούντες τότε σήμερα δεν θα υπήρχε άστεγος Έλληνας. Το έχετε σκεφτεί αυτό;
Ε.Λ.: Καταρχήν να πω ότι εγώ δεν κάνω κάτι μόνη μου. Δρω σε μια συλλογικότητα. Οπότε οποιοδήποτε αποτέλεσμα είναι δουλειά πολλών ανθρώπων.
Δεν μπορεί κανείς να ξεχωρίζει εάν το στόμα που πεινά ή το σώμα που κρυώνει είναι Ελληνικό ή ξένο. Στην περιοχή που ζω είδα ότι ο πιο «αδύναμος κρίκος» είναι οι μετανάστες που φθάνουν στο νησί μας ανεμοδαρμένοι και χωρίς κανένα «πάτημα» στον καινούργιο τόπο.
Συνεπώς, την περίοδο αυτή υπάρχει μια προτεραιότητα στους μετανάστες αν και την ίδια στάση και θέση θα είχα για οποιονδήποτε άνθρωπο έχει ανάγκη. Δεν θα μπορούσα να ζω σε ένα νησί όπου κάμποσα μέτρα απ’ το σπίτι μου μένουν άνθρωποι σε συνθήκες άθλιες και αναξιοπρεπείς. Όπου άνθρωποι πεθαίνουν στη θάλασσα και εγώ εδώ είμαι άνετη και ζω μια χαρά.
Η αδιαφορία για τη ζωή του άλλου είναι αυτή που θρέφει τον φασισμό. Είναι η αδιαφορία για τους πολίτες «β’ κατηγορίας» που απειλεί όλους τους αδύναμους, όσους υποφέρουν. Άρα όλους μας αφορά καθώς κι εμείς μπορεί να γίνουμε κάποια στιγμή αδύναμοι και εν τέλει… «β’ κατηγορίας». Ίσως τότε η ζωή μας να μην έχει τόση αξία.
Α: Στην κοινωνία μας παρατηρούμε διχασμούς. Τεχνητούς ή αναπόφευκτους.
Ε.Λ.: Η αποτυχία της κοινωνίας είναι η πόλωση. Είναι αυτή που έθρεψε και τις δυνάμεις μισαλλοδοξίας. Δεν μπορούμε να προχωρήσουμε μέσα απ’ τη διαίρεση. Δεν μπορείς να λες, για παράδειγμα, «είμαι διεθνιστής» ή αντι-χριστιανός και συγκρούομαι με άλλα κομμάτια της κοινωνίας. Πολιτικά, μόνο αρνητικά πιστεύω ότι μπορεί να επιδρά η πόλωση. Το «όλοι μαζί» είναι κάτι ουτοπικό. Αλλά πρέπει να στοχεύουμε στη δημιουργία, επικέντρωνοντας στα κοινά μας. Προφανώς δεν μπορούμε να καταργήσουμε τις πολιτικές διαφορές ή τη διαφορετικότητα. Απλά, όπου αυτό είναι εφικτό, να βρούμε αυτά που μας ενώνουν κάθε φορά σαν κοινωνία.
Α: Κάτι που μας ενώνει μπορεί να είναι και ένα «αντί-», όπως οι Αντιφασιστικές ομάδες;
Ε.Λ.: Το μόνο πρόβλημα που έχω είναι το ζήτημα της πόλωσης ξανά. Δηλαδή, η εμμονή με τη Χρυσή Αυγή ουσιαστικά τη θρέφει όταν αυτή γίνεται από ανθρώπους που κρατούν τα δικά τους λάβαρα για τα οποία δεν σηκώνουν κουβέντα. Έτσι θρέφουν τον φασισμό και απομακρύνουν την κοινωνία από θετικές τάσεις και δράσεις πιο δημοκρατικές, πιο αλληλέγγυες. Νομίζω ότι όλοι έχουμε ευθύνη για αυτά.
Τέλος αυτό που θέλω να τονίσω είναι ότι η αδιαφορία για το ότι άνθρωποι χάνουν τις ζωές τους στα κύματα, με τον τρόπο που τον χάνουν, αποτελεί και τον κεντρικό πυρήνα του φασισμού και την άγρια πλευρά του ρατσισμού. Όταν τον περασμένο Δεκέμβριο ένα ναυάγιο πλοιαρίου γεμάτο με μετανάστες είχε ως αποτέλεσμα 22 άνθρωποι να χάσουν τη ζωή τους και όλες οι παραλίες να γεμίσουν ανθρώπινα πτώματα, ο Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας έστελνε τηλεγράφημα συμπαράστασης στις ΗΠΑ για το μακελειό στο σχολείο της Οκλαχόμα, ενώ για τα τραγικά γεγονότα που αναφέρομαι δεν έγινε ούτε καν μια δήλωση. Από κανέναν πολιτικό. Λες και δεν ήταν άνθρωποι αυτοί που πέθαναν εδώ. Αυτό για μένα είναι τρομακτικό.
Από κανέναν πολιτικό χώρο δεν αρθρώθηκε λόγος ο οποίος να είναι αντίστοιχος της τραγικότητας του γεγονότος. Μια τραυματική εμπειρία και για την τοπική κοινωνία που μετρά πτώματα και σε μια νύκτα βλέπει τις παραλίες της γεμάτες νεκρούς. Ούτε λόγος για τους πολιτικούς και την υποκρισία τους που αγνοούν αυτούς τους θανάτους, αλλά και τα ΜΜΕ που προσθέτουν το «λαθρο-» μπροστά στο μετανάστες, λες και η ανθρώπινη ζωή έχει άλλη αξία όταν αναγκάζεσαι να αφήσεις τη χώρα σου με αυτόν τον τρόπο!
Να αναφέρω επίσης ότι πριν έναν μήνα είχαμε 9 Σύριους που χάθηκαν. Είχαμε μια 5μελή οικογένεια, μια έγκυο γυναίκα και έναν ανήλικο να χάνουν τη ζωή τους. Είχαμε τον λιθοβολισμό μιας άλλης εγκύου γυναίκας από Έλληνες ακροδεξιούς. Για το τελευταίο μάλιστα, γράφτηκαν πάρα πολλά πράγματα και το ζήτημα αναδείχθηκε έχοντας ως αποτέλεσμα, από εκεί και πέρα, να σωπάσουν οι όποιες δράσεις των πυρήνων των ρατσιστικών ομάδων της περιοχής. Δημιουργήθηκε, επίσης, ένα τεράστιο κύμα αλληλεγγύης απ’ τους πολίτες, οι οποίοι κατέφθαναν στο λιμάνι όπου ήταν παρατημένοι οι μετανάστες και μας ρωτούσαν πώς είναι δυνατόν να κάνει κάποιος τέτοια πράγματα.
Πηγή: μηνιαίος αναπνευστήρας