Η αποτρόπαιη δολοφονία του, τον είχαν καταστήσει στην συνείδησή μου μία πολύ μεγάλη μορφή του ελληνικού έθνους.

 

--Παρακολούθησα κι εγώ χθες την ταινία του Γιάννη Σμαραγδή «Καποδίστριας» και ας καταθέσω κι εγώ την άποψή μου για την ταινία και για το κεντρικό ιστορικό πρόσωπο της ταινίας για το οποίο έχω μία ιστορική ευαισθησία.

Ο Ιωάννης Καποδίστριας είναι μία από τις μεγάλες ιστορικές μορφές που με είχαν συνεπάρει από μαθητή Δημοτικού. Κάτι το αναμφισβήτητο διεθνές του κύρος, κάτι η αριστοκρατική του καταγωγή, κάτι η ανιδιοτέλεια και αυταπάρνησή του για τον αγώνα της παλιγγενεσίας κάτι στο τέλος (και κυρίως αυτό) η αποτρόπαιη δολοφονία του, τον είχαν καταστήσει στην συνείδησή μου μία πολύ μεγάλη μορφή του ελληνικού έθνους.

Η ενασχόλησή μου στην συνέχεια με την ιστορία, τόσο στα μαθητικά όσο και στα μετέπειτα χρόνια, μου ενέτειναν αυτήν την κρίση για το πρόσωπο του ανδρός. Στα μάτια και την συνείδησή μου ο Καποδίστριας υπήρξε ο Έλληνας που ξεχώριζε, ο κοσμοπολίτης Έλληνας αλλά και ο Έλληνας της ανιδιοτέλειας, της φροντίδας προς τον αδύναμο, το σύνολο σχεδόν του πληθυσμού του τότε Ελληνικού κράτους αποτελείτο από αδύναμους (χήρες, ορφανά, πένητες κλπ), της αυτοθυσίας, ο Έλληνας που προσπάθησε να φτιάξει ένα σύγχρονο Ελληνικό κράτος από τις στάχτες της τουρκοκρατίας, των πολέμων εναντίον των Οθωμανών αλλά και των εμφυλίων πολέμων. Ο Καποδίστριας ήταν ο Έλληνας πατριώτης που όχι μόνο ήταν τίμιος και ηθικά ακέραιος, συνεπής ευσεβής και θεοσεβούμενος, αλλά και έδωσε ένα μέρος της περιουσίας του για την ανασυγκρότηση του Ελληνικού κράτους και την ενίσχυση των φτωχών. Ο Καποδίστριας ήταν ο Έλληνας που για να φτιάξει ένα συγκροτημένο, δίκαιο και κοινωνικό κράτος, τα έβαλε με τους κοτζαμπάσηδες και τους προύχοντες της εποχής, που δεν ήθελαν να χάσουν τα προνόμια που είχαν από την τουρκοκρατία και ήθελαν το όποιο νέο ελληνικό κράτος να συνεχίσει να διοικείται κατ’ αυτόν τον τρόπο. Ο Καποδίστριας ήταν ο Έλληνας που την σύγκρουση αυτή την πλήρωσε με το αίμα του.

Αυτή είναι η μία όψη του μεγάλου αυτού Έλληνα πολιτικού και πατριώτη. Δεν ήταν όμως η μοναδική. Στο τιτάνιο αυτό έργο του ο Καποδίστριας πήρε αποφάσεις που με τα σημερινά δεδομένα θα χαρακτηρίζαμε αντιδημοκρατικές και αντιφιλελεύθερες. Ίσως ήταν αντίθετες ακόμα και με το πνεύμα που έπνεε σε ένα μέρος του τότε γνωστού κόσμου ύστερα από τις μεγάλες φιλελεύθερες επαναστάσεις της εποχής, την αμερικανική και την γαλλική. Το πνεύμα αυτό, όμως, αφενός δεν είχε επικρατήσει, επικράτησε πολύ αργότερα, ακόμα και στην κοιτίδα της επανάστασης της Γαλλία, δεν μιλάμε για τις υπόλοιπες χώρες πλην Μεγάλης Βρετανίας, και αφενός και κυρίως όσο κι αν ήταν ελκυστικό και διείπε το φιλελεύθερο και συνταγματικό πνεύμα της Ελληνικής επανάστασης, ήταν ασύμβατο με την κατάσταση του νεότευκτου Ελληνικού Κράτους που διοικείτο από κοτζαμπάσηδες (αυτοί αποτελούσαν την μεγάλη πλειοψηφία του Βουλευτικού) και αποτελείτο στην μεγάλη πλειοψηφία του πληθυσμού του από κατσικοκλέφτες. Είναι ιστορικά μυωπικό να κρίνουμε το έργο και την προσωπικότητα του Καποδίστρια με όρους συνταγματικού κράτους και δικαιωματισμού που επικράτησαν κατά τον 20ο αιώνα, ιδιαίτερα δε κατά το δεύτερο ήμισυ αυτού.

Η ταινία του Σμαραγδή παρουσιάζει την μία πλευρά, την κυριότερη και σημαντικότερη, του Καποδίστρια  Παρ’ όλα αυτά είναι σημαντικό ότι υπήρξε μία ταινία με τόσο μεγάλη απήχηση (για τους λόγους αυτής της απήχησης δεν θα αναφερθώ στο παρόν) για μια λαμπρή προσωπικότητα του σύγχρονου ελληνισμού αλλά και διαχρονικά γενικότερα. Η θυσία του θα συγκινεί ιστορικά στους αιώνες των αιώνων, ανεξάρτητα εάν το Οικουμενικό Πατριαρχείο προχωρήσει στην αγιοκατάταξή του, όπως υποστηρίζεται!!