Του Απόστολου Αποστόλου*
Υπάρχει σήμερα, με την υπάρχουσα κυβέρνηση, συντεταγμένη Πολιτεία;
Το ερώτημα μοιάζει απλό. Είναι όμως από εκείνα τα ερωτήματα που, μόλις τα πλησιάσεις, σου βγάζουν τη γλώσσα.
Και δεύτερο: υπάρχει συντεταγμένη Δικαιοσύνη;
Εδώ τα πράγματα δυσκολεύουν ακόμη
περισσότερο. Διότι για να υπάρχει συντεταγμένη Δικαιοσύνη πρέπει, πρωτίστως, να υπάρχει μια Πολιτεία που να ξέρει πού αρχίζει η εξουσία της, πού τελειώνει και πού αρχίζει η εξουσία του άλλου. Να υπάρχουν όρια. Αρμοδιότητες. Δικαιοδοσίες. Κανόνες. Και, κυρίως, η στοιχειώδης αίσθηση ότι το κράτος δεν είναι οικογενειακό οικόπεδο με περίφραξη κατά βούληση.Σήμερα, όμως, βρισκόμαστε μπροστά σε ένα θεσμικό σκηνικό που θυμίζει σπίτι όπου όλοι έχουν από ένα κλειδί, κανείς δεν ξέρει ποια πόρτα ανοίγει και, όταν τελικά ανοίξει κάποια πόρτα βρίσκεται πίσω της άλλη πόρτα.
Η χειραγώγηση των θεσμών έχει δημιουργήσει ένα απόλυτο μπέρδεμα αρμοδιοτήτων. Τα δικαιοδοτικά εργαλεία μοιάζουν να έχουν χαθεί κάπου ανάμεσα στα συρτάρια της εξουσίας και στις υποσημειώσεις των νόμων. Κι έτσι εισερχόμαστε σε έναν καινούργιο διάκοσμο. Εκείνον ενός συστήματος που μπάζει από παντού, αλλά εξακολουθεί να διαβεβαιώνει τον ένοικο ή ότι η στέγη είναι απολύτως στεγανή.
Πρόκειται για ένα αντι-υπόδειγμα πολιτικής.
Και το παράδοξο είναι πως δεν χρειάζεται καν να ψάξει κανείς πολύ για να το αντιληφθεί. Αρκεί να κοιτάξει γύρω του. Οι θεσμοί υπάρχουν τυπικώς. Οι διαδικασίες υπάρχουν τυπικώς. Οι νόμοι υπάρχουν βεβαίως. Όπως υπάρχει και η ταμπέλα «Δημοκρατία» στην πόρτα.
Το ζήτημα είναι τι υπάρχει πίσω από την πόρτα.
Διότι μια Δημοκρατία δεν κρίνεται από το πόσες φορές προφέρεται η λέξη «θεσμοί» από τα κυβερνητικά έδρανα. Κρίνεται από το αν οι θεσμοί μπορούν να σταθούν όρθιοι όταν απέναντί τους βρίσκεται η ίδια η κυβέρνηση.
Εκεί βρίσκεται όλη η ουσία.
Όταν τα πολιτικά ζητήματα φτάνουν να υπερβαίνουν τα όρια της πολιτικής ευθύνης, όταν κάθε κρίση μετατρέπεται σε επικοινωνιακή διαχείριση, όταν κάθε θεσμικό εμπόδιο αντιμετωπίζεται περίπου σαν ενοχλητικό έπιπλο στο σαλόνι της εξουσίας, τότε η Πολιτεία δεν λειτουργεί. Απλώς κινείται.
Και άλλο πράγμα η λειτουργία και άλλο η κίνηση.
Το αυτοκίνητο μπορεί να κινείται και με σπασμένο τιμόνι. Το ερώτημα όμως είναι προς τα πού πηγαίνει.
Εδώ φαίνεται να υπάρχει ένα πολιτικό σύστημα που έχει ως πρώτη, δεύτερη και τρίτη προτεραιότητα τη διάσωσή του. Η σωτηρία της κυβέρνησης προηγείται της σωτηρίας της εμπιστοσύνης στους θεσμούς. Και όταν η εξουσία αρχίζει να σκέφτεται περισσότερο την επιβίωσή της παρά τη λειτουργία της Πολιτείας, τότε η δημοκρατική διαδικασία αποκτά κάτι από ναυάγιο που επιμένει να δηλώνει «τουριστικό σκάφος».
Και μέσα σε όλα αυτά εμφανίζεται το καινούργιο.
Ή μάλλον το παλιό, με καινούργια πινακίδα.
Ένα νέο κόμμα, με παλιό πολιτικό υλικό το οποίο εμφανίζεται στις δημοσκοπήσεις να διεκδικεί τον ρόλο του αντιπάλου της Νέας Δημοκρατίας. Η εικόνα παρουσιάζεται ως αλλαγή σκηνικού. Νέα σελίδα. Νέα εποχή. Νέα πολιτική.
Μόνο που υπάρχει ένα μικρό πρόβλημα.
Το χαρτί μπορεί να είναι καινούργιο, αλλά το μελάνι παλιό.
Και αν πράγματι το νέο αυτό εγχείρημα στηρίζεται άμεσα ή έμμεσα από ισχυρά οικονομικά συμφέροντα, τότε η περίφημη «αλλαγή» κινδυνεύει να αποδειχθεί αλλαγή σκηνογραφίας. Άλλα πρόσωπα, άλλες λέξεις, άλλες σημαίες, αλλά το ίδιο όμως δωμάτιο.
Αυτό είναι ίσως το βαθύτερο πρόβλημα της ελληνικής πολιτικής. Δεν αλλάζει εύκολα η πολιτική αντίληψη. Αλλάζουν τα κόμματα, αλλά όχι πάντα η σχέση τους με το κατεστημένο. Αλλάζουν οι αρχηγοί, αλλά όχι πάντοτε οι εξαρτήσεις. Αλλάζει η ρητορική, αλλά η αρχιτεκτονική μένει πάντα η ίδια.
Και έτσι μπορεί να φτάσουμε στο παράδοξο να έχουμε δύο πολιτικούς πόλους που υποτίθεται ότι συγκρούονται, ενώ στην πραγματικότητα συμφωνούν στα θεμελιώδη. Συμφωνούν για παράδειγμα ότι το κράτος πρέπει να παραμένει συγκεντρωτικό, ότι η οικονομική ισχύς πρέπει να έχει πρόσβαση στην πολιτική, ότι οι πολίτες πρέπει να περιμένουν και ότι οι θεσμοί πρέπει να λειτουργούν όσο δεν ενοχλούν.
Το κόμμα του κ. Τσίπρα, όπως ήδη παρουσιάζεται πολιτικά, θα κριθεί ακριβώς εκεί. Όχι από τις λέξεις της αντιπολίτευσης, αλλά από τη σχέση του με τα κυρίαρχα συμφέροντα και από το αν διαθέτει πράγματι διαφορετική αντίληψη για την Πολιτεία.
Γιατί η Ελλάδα δεν χρειάζεται απλώς μια άλλη κυβέρνηση.
Χρειάζεται άλλη αντίληψη για την εξουσία.
Δεν χρειάζεται έναν καινούργιο διαχειριστή στο ίδιο γραφείο. Χρειάζεται να ανοίξει τα παράθυρα.
Και κυρίως χρειάζεται να ξαναβρεί κάτι που η πολιτική μας τάξη έχει σχεδόν ξεχάσει. Και αυτό είναι ότι η κυβέρνηση δεν είναι το κράτος, ότι το κράτος δεν είναι το κόμμα και ότι η Δικαιοσύνη δεν είναι παράρτημα κανενός από τα δύο.
Διαφορετικά, θα συνεχίσουμε να ζούμε στο παράδοξο μιας χώρας όπου όλοι μιλούν για θεσμούς, ενώ κανείς δεν θέλει πραγματικά να τους αφήσει να μιλήσουν.
Κι αυτό, για Δημοκρατία, είναι το πιο επικίνδυνο είδος σιωπής.
Γιατί τότε δεν έχουμε πια Πολιτεία.
Έχουμε σκηνικό.
Και πίσω από το σκηνικό, όπως συμβαίνει στα θέατρα, υπάρχουν τα σχοινιά, οι μηχανισμοί και κάποιος που τραβάει τα νήματα.
Το μόνο που δεν γνωρίζουμε είναι ποιος κρατάει το σχοινί.
Και το ακόμη χειρότερο είναι ότι το ξέρουμε και κάνουμε πως δεν το ξέρουμε.
*Καθηγητής Πολιτικής και Κοινωνικής Φιλοσοφίας
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Οιοσδήποτε θίγεται από άρθρο ή σχόλιο που έχει αναρτηθεί στο oxafies.com , μπορεί να μας ενημερώσει, στο oxafies@gmail.com ώστε να το αφαιρέσουμε άμεσα. Ομοίως και για φωτογραφίες που υπόκεινται σε πνευματικά δικαιώματα.
Στo oxafies.com ακούγονται όλες οι απόψεις . Αυτό δε σημαίνει ότι τις υιοθετούμε η ότι συμπίπτουν με τις δικές μας .