«Τεράστιο το κόστος για την Τουρκία εάν συγκρουστεί με την Ελλάδα»

 Μιλά στη «Ζούγκλα» ο πρώην Διοικητής της ελίτ των Ειδικών Δυνάμεων του Λιβάνου - «Πιστεύω ότι η Άγκυρα είναι η πλευρά που θα ξεκινούσε τις εχθροπραξίες»

 Χρήστος Μαζάνης

Συνέντευξη: Χρήστος Μαζάνης

Ο Λιβανέζος Ταξίαρχος  Ζωρζ Ναντέρ, μια εμβληματική μορφή των Ενόπλων Δυνάμεων της χώρας του με 35ετή πορεία στα πεδία των μαχών και την ανώτατη διοίκηση, μιλά για πρώτη φορά σε ελληνικό μέσο ενημέρωσης, παραχωρώντας μία εφ’ όλης της ύλης συνέντευξη στο Zougla.gr.

Σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών ανακατατάξεων, ο πολύπειρος αξιωματικός των Ειδικών Δυνάμεων και πρώην Διοικητής του Αερομεταφερόμενου Συντάγματος,

 μιλά ανοιχτά για τη στρατηγική σημασία των σχέσεων Ελλάδας και Τουρκίας και αναλύει σε βάθος τις συνέπειες του τουρκολιβυκού μνημονίου. Με τη διπλή του ιδιότητα ως έμπειρος στρατιωτικός και διπλωμάτης, προχωρά σε ρεαλιστικές εκτιμήσεις σχετικά με το ενδεχόμενο μιας στρατιωτικής σύγκρουσης μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, σκιαγραφώντας τις προκλήσεις για την ασφάλεια στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο.

Η συζήτηση δεν περιορίζεται μόνο στο ελληνικό ενδιαφέρον. Ο Ταξίαρχος  καταθέτει την αιχμηρή του οπτική για την κρίσιμη και εξαιρετικά περίπλοκη κατάσταση που επικρατεί στην πατρίδα του, τον Λίβανο. Αναφέρεται εκτενώς στον ρόλο της Χεζμπολάχ και του Ιράν στην περιοχή, καθώς και στις ενέργειες και τους στόχους του Ισραήλ, προσφέροντας  μια σπάνια και εις βάθος ανάλυση από έναν άνθρωπο που έχει ζήσει τις συγκρούσεις της Μέσης Ανατολής στην πρώτη γραμμή.

Έχοντας υπηρετήσει, άλλωστε, και ως Στρατιωτικός Ακόλουθος του Λιβάνου στο Παρίσι,  διαθέτει βαθιά γνώση των ευρωπαϊκών και περιφερειακών ισορροπιών. Μέσα από αυτό το πρίσμα, αναλύει τον κομβικό ρόλο που καλείται να διαδραματίσει η Ελλάδα για την εδραίωση της σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο. Κάνει ειδική μνεία στην αποτρεπτική ισχύ, τον εκσυγχρονισμό και τις ποιοτικές δυνατότητες των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων, ενώ δεν παραλείπει να στείλει ένα ηχηρό και ξεκάθαρο μήνυμα προς την Αθήνα σχετικά με τις κινήσεις και τη στρατηγική που – κατά την άποψή του –  πρέπει να ακολουθήσει απέναντι στο σημερινό, εξαιρετικά ρευστό γεωπολιτικό σκηνικό.

Ο Ταξίαρχος Ζωρζ Ναντέρ

Ακολουθεί αναλυτικά η συνέντευξη:

Στρατηγέ, η Ελλάδα και ο Λίβανος μοιράζονται την ίδια θαλάσσια γειτονιά στην Ανατολική Μεσόγειο. Πώς βλέπετε τον ρόλο της Ελλάδας ως σταθεροποιητικό παράγοντα στην ευρύτερη περιοχή απέναντι στις περιφερειακές απειλές;

«Ιστορικά, οι ελληνικοί και φοινικικοί/λιβανέζικοι πολιτισμοί εξαπλώθηκαν σε όλο τον αρχαίο κόσμο εκατοντάδες χρόνια προ Χριστού, και η επιρροή τους παραμένει εμφανής στις σύγχρονες κοινωνίες και κουλτούρες. Οι φιλοσοφικές και επιστημονικές θεωρίες Ελλήνων στοχαστών όπως ο Σωκράτης, ο Αριστοτέλης και ο Πλάτωνας, καθώς και εκείνες Φοινίκων στοχαστών όπως ο Μώχος,  επίσης ο Πυθαγόρας και ο Ευκλείδης, διδάσκονται ακόμη και σήμερα σε Ακαδημαϊκά Ιδρύματα και Πανεπιστήμια. Στη σημερινή εποχή, η Ελλάδα και ο Λίβανος μοιράζονται μια θαλάσσια γειτονιά στην ανατολική Μεσόγειο, μαζί με την Τουρκία, τη Συρία και την Κύπρο. Ως ένα μεσογειακό και ευρωπαϊκό κράτος με σημαντικές γεωπολιτικές δυνατότητες, η Ελλάδα είναι σε θέση να διαδραματίσει έναν περιφερειακό ρόλο εν μέσω των προσπαθειών της Τουρκίας να εγκαθιδρύσει την κυριαρχία της στη λεκάνη της Μεσογείου και των επεμβάσεών της στη Συρία, τον Λίβανο και την Κύπρο. Σε αυτό το γεωγραφικό πλαίσιο, η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα ικανή να δημιουργήσει μια στρατηγική ισορροπία έναντι της Τουρκίας και να συνδράμει στη διατήρηση του σημερινού status quo στη Μεσόγειο, σε συνεργασία με τον Λίβανο, την Κύπρο και το Ισραήλ. Συνεργασία με τη Συρία θα μπορούσε επίσης να καταστεί εφικτή, εάν η τελευταία απελευθερωνόταν από την τουρκική ηγεμονία».

Η ηγεσία στο πεδίο της μάχης και το «ζύγισμα» της ανθρώπινης ζωής

Διοικήσατε το Αερομεταφερόμενο Σύνταγμα και τραυματιστήκατε τρεις φορές στο πεδίο της μάχης. Όταν ηγείστε επίλεκτων στρατιωτών σε συνθήκες υψίστης κρίσης, ποια είναι η πιο δύσκολη απόφαση που καλείται να πάρει ένας διοικητής;

«Υπηρέτησα στον στρατό για 35 χρόνια, τον περισσότερο καιρό σε μονάδες μάχης, και συγκεκριμένα σε μονάδες ειδικών επιχειρήσεων. Συμμετείχα στις περισσότερες μάχες που έδωσε ο στρατός σε ολόκληρο τον Λίβανο και διετέλεσα Διοικητής του Αερομεταφερόμενου Συντάγματος κατά τη διάρκεια των μαχών του Ναχρ αλ-Μπαρέντ το 2007 μεταξύ του Λιβανέζικου Στρατού και της τρομοκρατικής οργάνωσης Φατάχ αλ-Ισλάμ. Οι δύσκολες συνθήκες που προέκυπταν από την αβεβαιότητα του πεδίου της μάχης και τις περιορισμένες διαθέσιμες πληροφορίες σχετικά με το μέγεθος και τις δυνατότητες του εχθρού απαιτούσαν συχνά άμεσες και δύσκολες αποφάσεις, οι οποίες ορισμένες φορές ενείχαν σημαντικό ρίσκο. Η μεγαλύτερη πρόκληση ήταν η επίτευξη ισορροπίας μεταξύ της εκπλήρωσης της στρατιωτικής αποστολής και του κόστους της, με ταυτόχρονη διασφάλιση της ζωής των στρατιωτών – παρόλο που το στρατιωτικό δόγμα αναγνωρίζει ότι, τόσο στις επιθετικές, όσο και στις αμυντικές επιχειρήσεις, μια μάχη συνεπάγεται έναν βαθμό αναμενόμενων απωλειών.

Θυμάμαι δύο περιστατικά που καταδεικνύουν πόσο δύσκολες μπορούν να είναι τέτοιες αποφάσεις:

Κατά τη διάρκεια μιας επιθετικής επιχείρησης, σε έναν νεαρό αξιωματικό υπό τις διαταγές μου – νέο στην υπηρεσία, ενθουσιώδη και πρόθυμο – ανατέθηκε να ηγηθεί μιας εφόδου σε ένα κτήριο στο οποίο είχαν οχυρωθεί τρομοκράτες. Αφού μελέτησα και σχεδίασα την επιχείρηση, και αναλογιζόμενος τους σημαντικούς κινδύνους που εμπεριείχε, σκέφτηκα τον μεγαλύτερο γιο μου, ο οποίος έμοιαζε με αυτόν τον αξιωματικό. Αναρωτήθηκα: αν ο γιος μου ήταν αξιωματικός του στρατού και του έδινα την ίδια διαταγή, θα ένιωθα άνετα να τον εκθέσω σε αυτόν τον κίνδυνο; Σε αυτόν ακριβώς τον βαθμό ζύγιζα το ιερό καθήκον της αποστολής απέναντι στις ζωές των στρατιωτών. Προς το τέλος της μάχης του Ναχρ αλ-Μπαρέντ, ένας αιχμάλωτος που είχαμε συλλάβει μας πληροφόρησε ότι ο ηγέτης της τρομοκρατικής οργάνωσης είχε αποφασίσει να διαφύγει από το στρατόπεδο. Είχε μοιράσει χρήματα και κοσμήματα στους μαχητές και τους είχε διατάξει να διεισδύσουν μέσα από τα κενά μεταξύ των στρατιωτικών θέσεων υπό την κάλυψη της νύχτας. Στις 3 π.μ. τη νύχτα της 1ης προς 2ας Σεπτεμβρίου 2007, ο διοικητής της επιχειρησιακής δύναμης δεύτερης γραμμής με ενημέρωσε ότι ο Τέταρτος Λόχος είχε σκοτώσει έναν ένοπλο άνδρα, παρά το γεγονός ότι βρισκόταν ανεπτυγμένος πίσω από τη γραμμή επαφής. Ακολούθησε αναφορά από τον διοικητή της διμοιρίας όλμων, που ήταν αναπτυγμένη στα μετόπισθεν, ότι οι άνδρες του είχαν επίσης σκοτώσει ενόπλους. Συνειδητοποίησα τότε ότι βρισκόταν σε εξέλιξη μια επιχείρηση διείσδυσης εντός της περιοχής επιχειρήσεων του συντάγματος. Διέταξα όλες τις μονάδες να επιβιβαστούν στα οχήματα μεταφοράς προσωπικού και τους έδωσα οδηγίες να αντιμετωπίζουν οποιονδήποτε πεζικάριο του εχθρού κινούνταν πεζός ως εχθρικό στόχο και να ανοίγουν πυρ. Μήνες μετά την πτώση του στρατοπέδου, ο Διοικητής της Σχολής Διοίκησης και Επιτελών με ρώτησε γιατί δεν είχα χρησιμοποιήσει φωτοβολίδες φωτισμού για να φωτίσω το πεδίο της μάχης. Η απάντησή μου ήταν ότι ο φωτισμός του πεδίου της μάχης θα έδινε πλεονέκτημα και στις δύο πλευρές. Αντιθέτως, η μετακίνηση με τα οχήματα μεταφοράς προσωπικού, όταν ο εχθρός δεν διέθετε οχήματα, μας έδωσε ένα πλεονέκτημα που ανήκε αποκλειστικά σε εμάς. Οι στρατιώτες μας ήταν προστατευμένοι μέσα στα οχήματα και μπορούσαν να διακρίνουν καθαρά τους φίλιους από τους εχθρούς, εφόσον ο εχθρός κινούνταν πεζός».

Τα νομικά κενά της «Γαλάζιας Πατρίδας» και η προστασία της Ε.Ε.

Η Τουρκία επιχειρεί συστηματικά να επιβάλει το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» στην Ανατολική Μεσόγειο, με αποκορύφωμα το παράνομο Τουρκολιβυκό Μνημόνιο. Πώς αποτιμάτε, με στρατιωτικούς όρους, αυτή τη στρατηγική της Άγκυρας; Θεωρείτε ότι το Λιβυκό μοντέλο αποτελεί «πρόκριμα» για ανάλογες πιέσεις και προς άλλες χώρες της περιοχής ;»

«Το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» είναι μια επεκτατική θαλάσσια αντίληψη και θεωρία που παρουσιάστηκε το 2006 από τον Ναύαρχο Τζεμ Γκιουρντενίζ  και αναπτύχθηκε μεταγενέστερα από τον Ναύαρχο Τζιχάτ Γιαϊτζί , πρώην Αρχηγό του Επιτελείου των Τουρκικών Ναυτικών Δυνάμεων. Αναφέρεται στη στρατηγική θαλάσσια περιοχή που διεκδικεί η Τουρκία, η οποία περιλαμβάνει τα χωρικά της ύδατα, την υφαλοκρηπίδα και τις αποκλειστικές οικονομικές ζώνες της στη Μαύρη Θάλασσα, το Αιγαίο Πέλαγος και τη Μεσόγειο Θάλασσα. Επιδιώκοντας αυτή την επεκτατική πολιτική, η Τουρκία συνήψε μια θαλάσσια συμφωνία με τη Λιβύη, εκμεταλλευόμενη την πολιτική αστάθεια και την έλλειψη ασφάλειας της χώρας, καθώς και τον διχασμό μεταξύ των κέντρων εξουσίας της. Η Λιβύη απέχει περίπου 1.100 ναυτικά μίλια από τις τουρκικές ακτές, ενώ η Τουρκία αγνόησε την πολύ πιο κοντινή γείτονά της, την Ελλάδα, τα νησιά της οποίας βρίσκονται σε ορισμένα σημεία σε απόσταση μικρότερη του ενός χιλιομέτρου από τις τουρκικές ακτές. Κατά την άποψή μου, αυτή η συμφωνία δεν εγκαθιδρύει μια νέα νομική θαλάσσια πραγματικότητα στη Μεσόγειο. Ούτε πιστεύω ότι η Τουρκία μπορεί να συνάψει παρόμοιες συμφωνίες με άλλες χώρες που μοιράζονται τον θαλάσσιο χώρο της περιοχής, όπως η Τυνησία, η Αίγυπτος ή το Ισραήλ, παρά μόνο σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο και τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (του 1958 και του 1982). Ως εκ τούτου, θεωρώ απίθανη την επέκταση της τουρκικής κυριαρχίας εις βάρος των θαλάσσιων δικαιωμάτων των χωρών που βρέχονται από την ανατολική Μεσόγειο, τουλάχιστον σε εκείνο το τμήμα της περιοχής. Τόσο η Τουρκία, όσο και η Ελλάδα είναι μέλη του ΝΑΤΟ, ενώ η Ελλάδα και η Κύπρος είναι μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Ένωση δεσμεύεται νομικά να υπερασπιστεί την κυριαρχία οποιουδήποτε κράτους-μέλους δεχθεί επίθεση.

Η Τουρκία, η οποία έχει καταβάλει σκληρές προσπάθειες για να ενταχθεί στην ΕΕ, είναι απίθανο να προβεί σε ενέργειες που θα ενέτειναν περαιτέρω τις αντιδράσεις απέναντι στην ένταξή της – αντιδράσεις που εκφράζονται ξεκάθαρα από κράτη-μέλη της ΕΕ, και ιδιαίτερα από τη Γαλλία και τη Γερμανία. Οι χώρες αυτές έχουν καταδικάσει επανειλημμένα τις τουρκικές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, καθώς και των δικαιωμάτων των εθνοτικών και θρησκευτικών μειονοτήτων, ιδιαίτερα των Κούρδων».

Ο συσχετισμός δυνάμεων σε ενδεχόμενη ελληνοτουρκική σύρραξη

Πώς αξιολογείτε την πιθανότητα μιας θερμής στρατιωτικής αντιπαράθεσης μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας στο Αιγαίο ή την Ανατολική Μεσόγειο; Αν ξεσπούσε μια τέτοια σύρραξη, ποιες θα ήταν οι άμεσες γεωστρατηγικές επιπτώσεις για τη σταθερότητα της περιοχής, της Μέσης Ανατολής και ειδικότερα για τον Λίβανο;

«Εάν ξεσπούσε μια άμεση στρατιωτική σύγκρουση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας στο Αιγαίο ή στη Μεσόγειο, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα ήταν υποχρεωμένη, βάσει του Άρθρου 42 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, να υπερασπιστεί την Ελλάδα και να παράσχει συνδρομή και υποστήριξη με όλα τα διαθέσιμα μέσα. Αυτός είναι ένας λόγος για τον οποίο η Τουρκία αποφεύγει μια σύγκρουση με την Ένωση, ιδιαίτερα δεδομένης της συνεχιζόμενης αντίθεσης μεταξύ των κρατών-μελών απέναντι στην ένταξη της Τουρκίας στην ΕΕ για διάφορους λόγους, και κυρίως λόγω των παραβιάσεων που αφορούν τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις εθνοτικές και θρησκευτικές μειονότητες.

Ακόμη και αν η Τουρκία διέθετε αριθμητική και υλική υπεροχή σε προσωπικό, εξοπλισμό και δυνατότητες μάχης, ένα τέτοιο εγχείρημα δεν θα ήταν εύκολο για την Άγκυρα. Η Ελλάδα έχει εστιάσει στην ποιότητα των ναυτικών και αεροπορικών της δυνατοτήτων, έχει αναπτύξει άρτια εκπαιδευμένες ειδικές δυνάμεις και βασίζεται στην πολύπλοκη γεωγραφία των νησιών της. Αν και πολλά από αυτά τα νησιά βρίσκονται κοντά στις τουρκικές ακτές, αποτελούν ένα φυσικό εμπόδιο που η Αθήνα ξέρει πώς να χρησιμοποιεί προς όφελός της. Η Τουρκία διαθέτει περίπου 50.000 άτομα ναυτικό προσωπικό και εκατοντάδες φρεγάτες, σκάφη μάχης, σκάφη αναγνώρισης και περιπολίας, καθώς και ναρκαλιευτικά/ναρκοθηρευτικά. Η πολεμική της αεροπορία είναι αξιόμαχη και βασίζεται σε αμερικανικής κατασκευής μαχητικά αεροσκάφη F-16. Η Τουρκία έχει επίσης αναπτύξει το δικό της μαχητικό αεροσκάφος KAAN και επί του παρόντος επιδιώκει να αποκτήσει αεροσκάφη Eurofighter, αν και δεν το έχει καταφέρει ακόμη. Έχει γίνει επίσης παραγωγός και εξαγωγέας μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones), έχοντας πρώτα καλύψει τις ανάγκες των δικών της αεροπορικών, ναυτικών και χερσαίων δυνάμεων. Τέτοια μη επανδρωμένα αεροσκάφη έχουν χρησιμοποιηθεί στον πόλεμο στην Ουκρανία.

Η Ελλάδα, εν τω μεταξύ, αναβαθμίζει τις ναυτικές και αεροπορικές της δυνάμεις μέσω της απόκτησης γαλλικών μαχητικών Rafale και του εκσυγχρονισμού των αμερικανικής κατασκευής F-16 της. Έχει επίσης συνάψει σύμβαση με τις Ηνωμένες Πολιτείες για την απόκτηση αεροσκαφών F-35A, αν και αυτά δεν μπορούν να θεωρηθούν επιχειρησιακά, παρά μόνο έξι μήνες μετά την παράδοσή τους. Η Ελλάδα έχει επίσης ενισχύσει τις αεροπορικές και ναυτικές αμυντικές της δυνατότητες μέσω της απόκτησης γαλλικών πυραύλων Exocet — πυραύλων επιφανείας-επιφανείας που εκτοξεύονται από πολεμικά πλοία για την καταστροφή εχθρικών σκαφών. Το Ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό περιλαμβάνει επίσης δεκάδες φρεγάτες, σκάφη μάχης και περιπολίας, πλοία αναγνώρισης και πλοία ναρκαλιευτικά/ναρκοθηρευτικά.

Οποιαδήποτε τέτοια σύγκρουση θα είχε τεράστιο κόστος για την Τουρκία. Θα ήταν ένας πόλεμος μεταξύ δύο δυνάμεων που είναι σχετικά συγκρίσιμες σε ορισμένους τομείς. Πιστεύω ότι η Τουρκία θα ήταν η πλευρά που θα ξεκινούσε τις εχθροπραξίες, αναλαμβάνοντας έτσι τη νομική και διεθνή ευθύνη. Το πιο σημαντικό ερώτημα, ωστόσο, παραμένει: ποια στάση θα τηρούσε το ΝΑΤΟ εάν ξεσπούσε μια σύγκρουση μεταξύ δύο κρατών-μελών του;»

 

Iούνιος 2026: Ο Αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Ενόπλων Δυνάμεων του Λιβάνου General Rodolphe HAYKAL, πραγματοποιεί επίσημη επίσκεψη στην Ελλάδα, κατόπιν πρόσκλησης του Αρχηγού ΓΕΕΘΑ, Στρατηγού Δημήτριου Χούπη.

Οι προοπτικές διεύρυνσης της στρατιωτικής συνεργασίας Αθήνας – Βηρυτού

Η Ελλάδα και ο Λίβανος μοιράζονται ιστορικούς δεσμούς, ενώ η Αθήνα στηρίζει διαχρονικά τις Ένοπλες Δυνάμεις του Λιβάνου. Πιστεύετε ότι οι δύο χώρες έχουν εξαντλήσει τα περιθώρια της αμυντικής τους συνεργασίας; Σε ποιους συγκεκριμένους τομείς (π.χ. συνεκπαίδευση ειδικών δυνάμεων, ανταλλαγή πληροφοριών, ασφάλεια θαλασσίων ζωνών) θα έπρεπε να επενδύσουν άμεσα οι δύο στρατοί;

«Οι ιστορικοί δεσμοί μεταξύ της Ελλάδας και του Λιβάνου δεν έχουν αναπτυχθεί ούτε έχουν αξιοποιηθεί επαρκώς προς όφελος και των δύο χωρών, για διάφορους λόγους. Σήμερα, ωστόσο, οι σχέσεις βασίζονται στη συνεργασία και την ανταλλαγή τεχνογνωσίας. Η Ελλάδα έχει υποστηρίξει την κυριαρχία του Λιβάνου σε αρκετές περιπτώσεις όποτε αυτή έχει παραβιαστεί, και η επίσημη ελληνική στάση βρίσκεται σταθερά στο πλευρό του Λιβάνου. Σε στρατιωτικό επίπεδο, η Ελλάδα έχει υποστηρίξει τον Λιβανέζικο Στρατό μέσω εκπαίδευσης, ανταλλαγής τεχνογνωσίας και παροχής εξοπλισμού στις ειδικές δυνάμεις. Παρόλα αυτά, η συνεργασία αυτή δεν έχει ακόμη μετεξελιχθεί σε πολιτικές ή στρατιωτικές συμφωνίες, ιδιαίτερα στον τομέα της θαλάσσιας συνεργασίας. Οι δύο χώρες θα μπορούσαν να συνάψουν διμερείς πολιτικές και στρατιωτικές συμφωνίες. Στον στρατιωτικό τομέα, η συνεργασία θα πρέπει να επικεντρωθεί στην αναθεώρηση των υφιστάμενων στρατιωτικών δογμάτων. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, οι πόλεμοι στη Γάζα και τον Λίβανο, καθώς και ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ/Ιράν έχουν καταδείξει ότι η πλευρά που επιτυγχάνει αεροπορική υπεροχή είναι αυτή που τελικά επικρατεί στο πεδίο της μάχης.

Επιπλέον, η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας και της τεχνητής νοημοσύνης — στον εκσυγχρονισμό των όπλων, τη διαχείριση των στρατιωτικών επιχειρήσεων και τη λήψη αποφάσεων — απαιτεί και από τις δύο χώρες να συμβαδίζουν με αυτές τις αλλαγές. Θα πρέπει να εκσυγχρονίσουν τον εξοπλισμό και τον οπλισμό τους, να βελτιώσουν την ποιότητα της εκπαίδευσης της ηγεσίας και να ενισχύσουν τη συνεργασία στον τομέα των πληροφοριών, μέσω της ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των αντίστοιχων υπηρεσιών τους. Αυτό θα τους βοηθούσε να αντιμετωπίσουν τις προσπάθειες εγκαθίδρυσης της τουρκικής κυριαρχίας στη λεκάνη της ανατολικής Μεσογείου, καθώς και οποιεσδήποτε άλλες απειλές ενδέχεται να αναδυθούν στο μέλλον».

Σύμφωνα με στρατιωτικούς αναλυτές, η Τουρκία προσπαθεί εδώ και χρόνια να αυξήσει τη soft και hard power επιρροή της εντός του Λιβάνου (μέσω της οικονομίας, της βοήθειας σε σουνιτικές κοινότητες, αλλά και της στρατιωτικής διείσδυσης). Θεωρείται ότι είναι επικίνδυνη είναι αυτή η διείσδυση για την εθνική κυριαρχία του Λιβάνου και πώς μπορεί η Ελλάδα, ως μέλος της Ε.Ε. και του ΝΑΤΟ, να λειτουργήσει ως αντίβαρο;

«Όλες οι δημόσιες δηλώσεις και θέσεις που εκφράζονται από Τούρκους πολιτικούς και στρατιωτικούς αξιωματούχους, σε συνδυασμό με τις επεμβάσεις της Τουρκίας σε χώρες σε ολόκληρη την περιοχή, στοχεύουν στην αναβίωση της διαλυμένης Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Αυτός ο στόχος επιδιώκεται άλλοτε μέσω της στρατιωτικής ισχύος, όπως στη Συρία, όπου η Τουρκία επενέβη στην ανατροπή του καθεστώτος Άσαντ· άλλοτε μέσω «ήπιας ισχύος» και άλλοτε χρησιμοποιώντας τη θρησκεία ως μέσο προσέλκυσης ισλαμιστών εξτρεμιστών. Η Μουσουλμανική Αδελφότητα, η οποία είναι απαγορευμένη σε αρκετές αραβικές και ισλαμικές χώρες, λαμβάνει υποστήριξη και κάλυψη στην Τουρκία. Η υποστήριξη που παρέχεται στην κυβέρνηση του Άχμεντ αλ-Σαράα στη Συρία, την οποία θεωρώ εξτρεμιστική, αποτελεί μια απροκάλυπτη εκδήλωση της τουρκικής ανάμειξης στις υποθέσεις των γειτονικών κρατών.

Η Τουρκία παρεμβαίνει επίσης στον Λίβανο, παρέχοντας οικονομική υποστήριξη καθώς και υποστήριξη σε επίπεδο πληροφοριών σε εξτρεμιστικές σαλαφιστικές ομάδες, ιδιαίτερα στον βόρειο Λίβανο. Η αναμενόμενη επίσκεψη του γιου του Τούρκου Προέδρου, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, στη βόρεια πόλη της Τρίπολης (σ.σ. του Λιβάνου) θα πρέπει να ιδωθεί μέσα σε αυτό ακριβώς το πλαίσιο. Οποιαδήποτε πολιτική ή στρατιωτική ανάμειξη στις εσωτερικές υποθέσεις του Λιβάνου συνιστά καταπάτηση της εθνικής του κυριαρχίας. Ωστόσο, εάν οι λιβανέζικες Αρχές τηρήσουν μια σταθερή στάση, μπορούν να αξιοποιήσουν τις σχέσεις του Λιβάνου με τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τις Ηνωμένες Πολιτείες για να ασκήσουν πίεση και να αναχαιτίσουν την τουρκική κυριαρχία και παρέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις της χώρας.

Ως μέλος του ΝΑΤΟ και της ΕΕ και ως μια χώρα με σημαντικό πολιτικό και στρατιωτικό ειδικό βάρος στην περιοχή, η Ελλάδα μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία μιας στρατηγικής ισορροπίας στη Μεσόγειο έναντι της Τουρκίας. Αυτό, με τη σειρά του, θα μπορούσε να περιορίσει τις προσπάθειες της Άγκυρας να επεκτείνει τον έλεγχό της, καθώς και τις φιλοδοξίες της πολιτικής και στρατιωτικής της ηγεσίας».

Αύγουστος 2026: Στο πλαίσιο της συνεχιζόμενης έμπρακτης υποστήριξης της Ελλάδας προς τις Ένοπλες Δυνάμεις του Λιβάνου παραδόθηκε στο λιμάνι της Βηρυτού το δεύτερο μέρος δωρεάς στρατιωτικού υλικού της χώρας μας. Η δωρεά περιλαμβάνει 13 Τεθωρακισμένα Οχήματα Μεταφοράς Προσωπικού (ΤΟΜΠ) Μ113 και 10 οχήματα γενικής χρήσης STEYR 680 M, τα οποία μεταφέρθηκαν με το Αρματαγωγό (Α/Γ) «ΡΟΔΟΣ».

Ο νεοοθωμανισμός και η τουρκική διείσδυση στον Λίβανο

Πολλοί υποστηρίζουν πως ο Λίβανος βρίσκεται εγκλωβισμένος σε μια διαρκή υπαρξιακή κρίση, με τον στρατό της χώρας να προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην ισχυρή παρουσία της Χεζμπολάχ και τις στρατιωτικές επιχειρήσεις του Ισραήλ. Ποιος είναι ο πραγματικός ρόλος των Ενόπλων Δυνάμεων του Λιβάνου σήμερα; Μπορεί ο επίσημος στρατός να εγγυηθεί την ασφάλεια της χώρας χωρίς την κηδεμονία εξωγενών παραγόντων;

«Είναι αλήθεια ότι ο Λίβανος αντιμετωπίζει μια υπαρξιακή κρίση. Περίπου 700 τετραγωνικά χιλιόμετρα – γύρω στο 15% εκατό του εδάφους του – βρίσκονται υπό ισραηλινή κατοχή, ενώ μια περιοχή διπλάσιου μεγέθους βρίσκεται υπό ισραηλινά πυρά. Η Χεζμπολάχ αρνείται να παραδώσει τα όπλα της στο λιβανέζικο κράτος σύμφωνα με τα Ψηφίσματα 1559, 1680 και 1701 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, και απορρίπτει τις απευθείας διαπραγματεύσεις με το Ισραήλ, καθώς και οποιεσδήποτε συμφωνίες προκύψουν από αυτές, συμπεριλαμβανομένης της συμφωνίας-πλαισίου που υπογράφηκε κατόπιν απευθείας διαπραγματεύσεων μεταξύ του λιβανέζικου και του ισραηλινού στρατού.

Η Χεζμπολάχ, η οποία αποτελεί τον ισχυρότερο περιφερειακό βραχίονα του Ιράν και μία από τις σημαντικότερες πηγές ισχύος του, απορρίπτει επίσης τις διαπραγματεύσεις για τα όπλα της πριν από την πλήρη αποχώρηση του Ισραήλ από τον Λίβανο. Ο Λιβανέζικος Στρατός προσπαθεί να εφαρμόσει τα όσα συμφωνήθηκαν με την ισραηλινή πλευρά. Το βασικό εμπόδιο, ωστόσο, είναι η άρνηση του Ισραήλ να αποχωρήσει από οποιοδήποτε τμήμα του λιβανέζικου εδάφους προτού η Χεζμπολάχ παραδώσει πλήρως τα όπλα της.

Η Χεζμπολάχ, από την πλευρά της, αρνείται έστω και να συζητήσει το ζήτημα των όπλων της πριν από μια πλήρη ισραηλινή αποχώρηση.

Οι λιβανέζικες Αρχές δεν έχουν επιδείξει την απαιτούμενη αποφασιστικότητα για να εφαρμόσουν τις αποφάσεις τους. Στις 5 και 7 Αυγούστου 2025, η κυβέρνηση έλαβε με συντριπτική πλειοψηφία την απόφαση να θέσει όλα τα όπλα υπό τη δικαιοδοσία των νόμιμων ενόπλων δυνάμεων, αλλά δεν έδωσε εντολή στον στρατό να την εκτελέσει. Στη συνέχεια, αποφάσισε να καταστήσει τη Βηρυτό ζώνη απαλλαγμένη από όπλα, ωστόσο τα όπλα παραμένουν ανεξέλεγκτα στην πρωτεύουσα. Η σημαντικότερη απόφαση που δεν έχει εφαρμοστεί είναι ο χαρακτηρισμός της Χεζμπολάχ ως οργάνωσης που λειτουργεί εκτός νόμου. Κανένα μέλος της Χεζμπολάχ δεν έχει συλληφθεί. Κατά την άποψή μου, οι Αρχές στερούνται διαφάνειας, θάρρους και αποφασιστικότητας.

Εάν οι Αρχές είχαν ενεργήσει για να αφοπλίσουν τη Χεζμπολάχ μέσω των Λιβανέζικων Ενόπλων Δυνάμεων – οι οποίες, είμαι βέβαιος, έχουν την ικανότητα να το πράξουν – βασιζόμενες στη συνταγματική τους νομιμοποίηση, στη σχεδόν ομόφωνη πολιτική και λαϊκή υποστήριξη, καθώς και στην αραβική και διεθνή στήριξη, θα μπορούσαν να είχαν γλιτώσει τη χώρα από τον πόλεμο που διεξάγει η Χεζμπολάχ προς υποστήριξη του Ιράν. Μια τέτοια επιχείρηση θα είχε αναμφίβολα υψηλό κόστος. Ωστόσο, ίσως να είχε αποτρέψει τους θανάτους και τους τραυματισμούς δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων, την καταστροφή και τον αφανισμό ολόκληρων χωριών, καθώς και την ισραηλινή κατοχή τμημάτων του λιβανέζικου εδάφους.

Το ζήτημα δεν τελειώνει εκεί. Το Ισραήλ παραμένει αποφασισμένο να επεκτείνει την κατοχή του στις νότιες περιοχές και απειλεί να καταστρέψει όλες τις περιοχές που θεωρείται ότι υποστηρίζουν τη Χεζμπολάχ. Ποιο κόστος, λοιπόν, είναι μεγαλύτερο; Ο αφοπλισμός της Χεζμπολάχ μέσω του Λιβανέζικου Στρατού θα είχε σίγουρα υψηλό κόστος, αλλά το κόστος ενός ισραηλινού πολέμου θα ήταν καταστροφικό. Ο Λίβανος δεν έχει την ικανότητα να αντέξει τον αντίκτυπο και τις συνέπειές του.

Όπως προείπα, ο Λίβανος βρίσκεται σε ένα ιστορικό και υπαρξιακό σημείο καμπής. Το μέλλον του εξαρτάται από το κατά πόσον οι λιβανέζικες Αρχές είναι ικανές να εφαρμόσουν τις ίδιες τους τις αποφάσεις».

Οκτώβριος 2024: Οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις, κατόπιν συνεργασίας και συντονισμού με τους αρμόδιους κρατικούς φορείς, συνέδραμαν στην αποστολή ιατροφαρμακευτικού υλικού στον Λίβανο. Η επιχείρηση ολοκληρώθηκε με τη συμμετοχή μεταγωγικού αεροσκάφους της Πολεμικής Αεροπορίας με το αντίστοιχο προσωπικό, καθώς και προσωπικού της Διοίκησης Ειδικού Πολέμου.

Πιστεύετε ότι η πραγματική απειλή για την επιβίωση του Λιβάνου σήμερα είναι στρατιωτική ή πολιτικο-οικονομική;

«Η γεωπολιτική κατάσταση του Λιβάνου είναι περίπλοκη. Περιβάλλεται από γείτονες που εποφθαλμιούν τα εδάφη και τα ύδατά του και, εμμέσως, δεν αναγνωρίζουν την ανεξαρτησία του ως μιας αυθύπαρκτης, κυρίαρχης οντότητας. Στη συριακή πολιτική νοοτροπία, κατά τη διάρκεια διαδοχικών περιόδων διακυβέρνησης, ο Λίβανος θεωρούνταν μια συριακή επαρχία που θα έπρεπε να ενσωματωθεί στη συριακή επικράτεια. Ως εκ τούτου, η Συρία αρνούνταν να συνάψει διπλωματικές σχέσεις με τον Λίβανο μέχρι το 2009, όταν και το έπραξε υπό διεθνή πίεση.

Το Ισραήλ, εν τω μεταξύ, επιδιώκει ένα επεκτατικό όραμα ριζωμένο στο βιβλικό του δόγμα και αποσκοπεί στο να εγκαθιδρύσει ένα «Μεγάλο Ισραήλ» που θα εκτείνεται από τον Νείλο έως τον Ευφράτη. Δηλώσεις Ισραηλινών αξιωματούχων έχουν κατ’ επανάληψη εκφράσει φιλοδοξίες σχετικά με τα ύδατα του ποταμού Λιτάνι, ενώ Εβραίοι εξτρεμιστές έχουν εκφράσει ανοιχτά προθέσεις να δημιουργήσουν εποικισμούς στον νότιο Λίβανο. Η καταστροφή χωριών και το σβήσιμο των οροσήμων τους από τον χάρτη, κατά την άποψή μου, δεν συνιστά απλώς κατοχή· ισοδυναμεί με γενοκτονία και προετοιμασία για εποικισμό.

Η θρησκευτική και δημογραφική σύνθεση του Λιβάνου καθιστά επίσης δύσκολη την αντιμετώπιση αυτών των υπαρξιακών απειλών. Σε κάθε ιστορικό σταυροδρόμι, οι Λιβανέζοι διχάζονται κατά μήκος σεχταριστικών και ομολογιακών γραμμών. Αυτός ο διχασμός τροφοδοτείται από την αδυναμία της κεντρικής κρατικής εξουσίας και την αποτυχία της να εφαρμόσει αποφασιστικά τις πλέον καθοριστικές αποφάσεις της κυβέρνησης.

Θυμάμαι ότι, ενώ παρακολουθούσα το Σχολείο Ανώτατης Διοίκησης και Επιτελών στην École de Guerre (Σχολή Πολέμου) στο Παρίσι την περίοδο 2002-2003, έδωσα μια διάλεξη για τη γεωπολιτική του Λιβάνου. Ολοκλήρωσα με μια φράση που συνόψιζε ολόκληρη την παρουσίαση: «Ο Λίβανος περιβάλλεται από τρεις γείτονες: τη Συρία στα βόρεια και ανατολικά, το Ισραήλ στα νότια, και τη Μεσόγειο Θάλασσα στα δυτικά. Από όλους αυτούς τους γείτονες, η θάλασσα είναι ο μόνος φίλος του Λιβάνου».

Το Ιράν χρησιμοποιεί τον Λίβανο ως βασικό προγεφύρωμα για την προβολή ισχύος του στην Ανατολική Μεσόγειο μέσω των “proxies” του. Πώς επηρεάζει αυτή η ιρανική στρατηγική την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και τα ενεργειακά projects (όπως οι ΑΟΖ και οι αγωγοί φυσικού αερίου) που ενδιαφέρουν άμεσα την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ;

 «Μετά την Ισλαμική Επανάσταση στο Ιράν, στα τέλη της δεκαετίας του 1980, η Τεχεράνη επιδίωξε να εξάγει την ιδεολογία της επανάστασης πέραν των συνόρων της. Βρήκε πρόσφορο έδαφος στον Λίβανο, το Ιράκ, την Παλαιστίνη και την Υεμένη. Η Χεζμπολάχ ιδρύθηκε το 1981, προασπιζόμενη τη δημιουργία ενός ισλαμικού κράτους βασισμένου στο ιρανικό δόγμα του Βιλαγιάτ αλ-Φακίχ, ή αλλιώς της «Επιτροπείας του Ισλαμικού Νομομαθούς». Το Ιράν τής παρείχε χρήματα και όπλα, σε συνεργασία με το καθεστώς Άσαντ στη Συρία, το οποίο διευκόλυνε την υλικοτεχνική, υλική και ηθική υποστήριξη του κόμματος.

Από το 2004, η Χεζμπολάχ έχει καταστεί ο ντε φάκτο κυρίαρχος του Λιβάνου. Κανένας πρόεδρος δεν εκλέγεται χωρίς την έγκρισή της· καμία κυβέρνηση δεν σχηματίζεται χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι προτιμήσεις της· και οι διορισμοί στην ηγεσία των ενόπλων δυνάμεων μπορούν να μπλοκαριστούν εάν το κόμμα ασκήσει βέτο σε κάποιον υποψήφιο. Η Χεζμπολάχ έχει επίσης ασκήσει επιρροή στην εξωτερική πολιτική. Ανακοίνωσε ακόμη και πόλεμο προς υποστήριξη της Γάζας καθ’ υπόδειξη του Ιράν, επιφέροντας τον ισραηλινό μηχανισμό θανάτου και καταστροφής πάνω στον Λίβανο. Στη συνέχεια ανακοίνωσε έναν δεύτερο πόλεμο προς υποστήριξη της απάντησης για τη δολοφονία του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, με αποτέλεσμα δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι να σκοτωθούν ή να τραυματιστούν, εκατοντάδες χιλιάδες οικιστικές μονάδες να καταστραφούν και το Ισραήλ να καταλάβει το 15% του εδάφους της χώρας. Όλα αυτά, κατά την άποψή μου, εξυπηρετούν τους στρατηγικούς στόχους του Ιράν: την πρόσβαση στη Μεσόγειο προκειμένου να ελέγξει τους πόρους πετρελαίου και φυσικού αερίου στα χωρικά ύδατα του Λιβάνου, της Συρίας και της Παλαιστίνης – ιδιαίτερα καθώς εκθέσεις εμπειρογνωμόνων δείχνουν ότι τα ύδατα στα ανοικτά της Γάζας περιέχουν τεράστιες ποσότητες φυσικού αερίου – και την κυριαρχία στις θαλάσσιες αλυσίδες εφοδιασμού προς την Ευρώπη και πέραν αυτής.

Αυτό αποκαλύπτει τον κίνδυνο που συνιστά μια τέτοια επεκτατική στρατηγική για την εθνική ασφάλεια του Λιβάνου, καθώς και της Κύπρου και της Ελλάδας. Τα χωρικά ύδατα αυτών των χωρών περιέχουν επίσης σημαντικούς πόρους πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθιστώντας τες πιθανούς στόχους για περιφερειακές δυνάμεις που επιδιώκουν την κυριαρχία, όπως η Τουρκία και το Ιράν».

Η επόμενη μέρα και το μήνυμα προς την Αθήνα

Μετά τις πρόσφατες καταστροφικές συγκρούσεις και την κλιμάκωση στην περιοχή, πώς βλέπετε την επόμενη μέρα στις σχέσεις Λιβάνου-Ισραήλ; Υπάρχει ρεαλιστικό σενάριο σταθεροποίησης των συνόρων, ή η Μέση Ανατολή είναι καταδικασμένη σε έναν αέναο πόλεμο φθοράς;

«Η τρέχουσα κατάσταση στον Λίβανο είναι εξαιρετικά περίπλοκη. Το Ισραήλ κατέχει το 15 % του εδάφους της χώρας και αρνείται να αποχωρήσει προτού η Χεζμπολάχ αφοπλιστεί πλήρως. Η Χεζμπολάχ, ο περιφερειακός βραχίονας του Ιράν, απορρίπτει κάθε πρόταση που θα οδηγούσε στη μεταβίβαση των όπλων της στο λιβανέζικο κράτος και αρνείται έστω και να συζητήσει το ζήτημα πριν από μια ισραηλινή αποχώρηση.

Η κατάσταση περιπλέκεται περαιτέρω από την ανικανότητα – ή την απροθυμία – των λιβανέζικων Αρχών να εφαρμόσουν τις αποφάσεις τους, είτε από φόβο, είτε λόγω συμπαιγνίας με τη Χεζμπολάχ. Σε αυτό προστίθενται οι σοβαρές οικονομικές πιέσεις και η εκτεταμένη διαφθορά εντός των κρατικών θεσμών. Συνδυαστικά, αυτοί οι παράγοντες κινδυνεύουν να ωθήσουν τον Λίβανο σε μια ακόμη πιο περίπλοκη πολιτική και στρατιωτική κατάσταση. Δεν βλέπω καμία λύση στον ορίζοντα, εκτός εάν οι Αρχές τηρήσουν μια σταθερή στάση και εφαρμόσουν τις αποφάσεις τους. Διαφορετικά, το Ισραήλ ενδέχεται να πραγματοποιήσει τις απειλές του, οδηγώντας σε περαιτέρω θανάτους, εκτοπισμό και καταστροφή, και δημιουργώντας δημογραφικά, οικονομικά και πολιτικά προβλήματα, καθώς οι κάτοικοι του νότου εκτοπίζονται προς το εσωτερικό της χώρας.

Το μέλλον των σχέσεων με το Ισραήλ μπορεί να διαμορφωθεί μόνο όταν ο Λίβανος αποκτήσει μια γνήσια και αποτελεσματική εξουσία που θα ασκεί έλεγχο στην επικράτειά της και στις αποφάσεις της, θα μονοπωλεί τα όπλα και τη χρήση βίας, και θα διαπραγματεύεται ως κυρίαρχο κράτος. Μόνο τότε θα μπορούμε να πούμε ότι τα σύνορα του Λιβάνου με το Ισραήλ – αλλά και με τη Συρία – θα παραμείνουν ασφαλή. Διαφορετικά, η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με περαιτέρω καταστροφή, απώλειες ζωών και κατακερματισμό του κοινωνικού της ιστού».

Αν θα μπορούσατε να στείλετε προς την Ελλάδα μια ξεκάθαρη στρατιωτική συμβουλή σχετικά με τη διαχείριση της ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο και για το εάν υπάρχει αυτή τη στιγμή πραγματική απειλή για τη χώρα τι απαντάτε;

«Εάν ποτέ μου δινόταν η τιμή να δώσω μια συμβουλή στη φίλη Ελλάδα, θα ήταν η εξής: Ενισχύστε και αναπτύξτε τις ναυτικές, αεροπορικές και χερσαίες δυνάμεις, και βασιστείτε πρωτίστως στις εθνικές δυνατότητες για την προάσπιση της επικράτειας και της εθνικής κυριαρχίας της χώρας. Αυτή η προσπάθεια πρέπει να συμβαδίζει με τις ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις σε κάθε τομέα, με ιδιαίτερη έμφαση στην αεροπορική ισχύ, τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη και τις δυνάμεις αεράμυνας, διότι οι πρόσφατοι πόλεμοι έχουν καταδείξει ότι η αεροπορική ισχύς είναι ο καθοριστικός παράγοντας σε κάθε μάχη. Οι ειδικές δυνάμεις θα πρέπει επίσης να αναπτυχθούν περαιτέρω και να εκπαιδευτούν σε ρεαλιστικά σενάρια που αντικατοπτρίζουν τις πιθανές εξελίξεις στην τρέχουσα κατάσταση στη Μεσόγειο και το Αιγαίο Πέλαγος. Θα πρέπει να εκπονηθούν επιχειρησιακά σχέδια και να δοκιμαστούν μέσω ασκήσεων. Η Ελλάδα θα πρέπει επίσης να ενισχύσει τις σχέσεις της με χώρες που ασκούν επιρροή στην Ευρωπαϊκή Ένωση και με τις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς ένας ισχυρός και αποτελεσματικός σύμμαχος στην περιοχή είναι απολύτως αναγκαίος. Τέλος, η Ελλάδα θα πρέπει να αντλεί έμπνευση από τον αρχαίο πολιτισμό της σε κάθε διπλωματική πρωτοβουλία και στρατιωτική ενέργεια. Το ένδοξο παρελθόν της μπορεί να λειτουργήσει ως πηγή ηθικού και παρακίνησης σε περιόδους συγκρούσεων. Άλλωστε, δεν ήταν ο Μέγας Αλέξανδρος, ένας Έλληνας, αυτός που κατέκτησε μεγάλο μέρος του γνωστού αρχαίου κόσμου;»

Σχετικά με τον Ταξίαρχο:

Υπηρέτησε στις Λιβανέζικες Ένοπλες Δυνάμεις για 35 χρόνια, διαγράφοντας μια εξαιρετικά διακεκριμένη πορεία που ταυτίστηκε με την πρώτη γραμμή, τις Ειδικές Δυνάμεις και τις σημαντικότερες πολεμικές συγκρούσεις της σύγχρονης ιστορίας της χώρας του.  Ως κατώτερος και μετέπειτα ανώτερος αξιωματικός, βρέθηκε στην καρδιά των συγκρούσεων κατά την περίοδο του Λιβανέζικου Εμφυλίου και των μετέπειτα κρίσεων, συμμετέχοντας ενεργά σε κρίσιμες μάχες σε περιοχές όπως το Σουκ ελ-Γκαρέμπ, το Ντουουάρ, η Βηρυτός και η Άντμα. Η αδιάλειπτη παρουσία του στο πεδίο της μάχης πιστοποιείται με τον πλέον αδιάψευστο τρόπο από το γεγονός ότι έχει τιμηθεί οκτώ φορές με το Μετάλλιο Πολεμικής Αξίας, μία φορά με το Μετάλλιο Ανδραγαθίας και τρεις φορές με το Μετάλλιο Τραυματία Πολέμου. Παράλληλα με την επιχειρησιακή του δράση, επένδυσε συστηματικά στην ακαδημαϊκή και επιτελική του κατάρτιση. Απέκτησε πτυχίο Πολιτικών Επιστημών από το Λιβανέζικο Πανεπιστήμιο το 1998 και ολοκλήρωσε σπουδές Ανώτατης Διοίκησης στη Σχολή Διοίκησης και Επιτελών του Λιβάνου το 2001. Στη συνέχεια, μετέβη στο Παρίσι, όπου φοίτησε στη φημισμένη γαλλική Ανώτατη Σχολή Πολέμου, αποκτώντας παράλληλα Μεταπτυχιακό στις Διεθνείς Σχέσεις από το Πανεπιστήμιο Panthéon-Assas. Επιστρέφοντας στην πατρίδα του, αξιοποίησε την πολύτιμη αυτή τεχνογνωσία υπηρετώντας ως εκπαιδευτής στη Σχολή Διοίκησης και Επιτελών του Λιβάνου. Η πλέον καθοριστική και εμβληματική περίοδος της στρατιωτικής του καριέρας ήταν η ανάληψη της Διοίκησης του Αερομεταφερόμενου Συντάγματος. Υπό τις διαταγές του, η επίλεκτη αυτή μονάδα διαδραμάτισε πρωταγωνιστικό ρόλο στις σφοδρές και πολύνεκρες μάχες του Ναχρ αλ-Μπαρέντ το 2007 εναντίον της τρομοκρατικής οργάνωσης Φατάχ αλ-Ισλάμ, καθώς και στις επικίνδυνες επιχειρήσεις στην περιοχή του Αρσάλ στα σύνορα με τη Συρία. Ως Διοικητής, ο Ναντέρ μερίμνησε για την κατακόρυφη αναβάθμιση της μαχητικής ικανότητας του Συντάγματος, καθιερώνοντας ένα πενταετές πρόγραμμα κοινής εκπαίδευσης με τις Ειδικές Δυνάμεις των ΗΠΑ. Ταυτόχρονα, διεύρυνε τις τακτικές του δεξιότητες συμμετέχοντας σε σεμινάρια Αντιτρομοκρατίας στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και σε προγράμματα συνεκπαίδευσης με συμμαχικές και αμερικανικές δυνάμεις στο Κέντρο Ειδικών Δυνάμεων στο Αμμάν της Ιορδανίας. Έχοντας προαχθεί στον βαθμό του Ταξιάρχου, υπηρέτησε τον τομέα της στρατιωτικής διπλωματίας, αναλαμβάνοντας τη θέση του Στρατιωτικού Ακολούθου του Λιβάνου στο Παρίσι.

https://www.zougla.gr/greece/terastio-to-kostos-gia-tin-tourkia-ean-sygkroustei-me-tin-ellada/