Οι Αραβες περιγράφουν ένα δύσκολο εγχείρημα, λέγοντας ότι είναι σαν να προσπαθείς να περάσεις μία καμήλα μέσα από το μάτι μιας βελόνας. Αν μια καμήλα είναι δύσκολο, πόσω μάλλον ένα ολόκληρο κοπάδι. Και αυτή είναι η θέση στην οποία βρίσκονται οι κεντρικοί τραπεζίτες σήμερα, καθώς προσπαθούν να αποφύγουν την επανάληψη της δεκαετίας του 1970, ή τη χαμένη εικοσαετία της Ιαπωνίας. Αν βέβαια έχουν καταφέρει να αποφύγουν την κρίση η οποία ακολούθησε το Κραχ του 1929. Μεγάλη διαφορά δηλαδή
από τους «πράσινους βλαστούς» της οικονομίας, στους οποίους αναφέρονται οι κεντρικοί τραπεζίτες συχνά πυκνά.
Ξεράθηκαν οι «πράσινοι βλαστοί»;
Από τις αρχές του έτους οι αναφορές των κεντρικών τραπεζών ότι έχουν αρχίσει να εμφανίζονται οι πρώτοι «πράσινοι βλαστοί», οι οποίοι θα δημιουργήσουν τις συνθήκες για την επάνοδο σε οικονομική ανάκαμψη, σε συνδυασμό, με τα θετικά μακροοικονομικά στοιχεία που σε Ευρώπη και ΗΠΑ, δημιούργησαν νμε΄χρι και το β’ εξάμηνο του έτους ένα κλίμα αισιοδοξίας. Τα τεστ κόπωσης την προηγούμενη χρονιά ευρωπαϊκών τραπεζών, αν και μάλλον διαβλητά, έπεισαν τις αγορές ότι, ακόμα και αν υπάρχουν σκελετοί στα βιβλία των τραπεζών, αυτοί είναι αντιμετωπίσιμοι. Επίσης τα καλά αποτελέσματα για το β’ τρίμηνο που ανακοίνωσαν οι αμερικανικοί τραπεζικοί κολοσσοί ενίσχυσαν την επενδυτική ευφορία.. Το κλίμα αισιοδοξίας το οποίο διαμορφώθηκε επέδρασε ιδιαίτερα θετικά στις αγορές το δεύτερο τρίμηνο του έτους,. Αναπτυγμένες και αναδυόμενες αγορές κινήθηκαν ανοδικά δημιουργώντας προσδοκίες ότι επέρχεται η ανάκαμψη. Όμως στο γ’ τρίμηνο έκαναν την εμφάνισή τους τα πρώτα σύννεφα, με αφορμή τις ανησυχίες για την οικονομία της Κίνας αλλά και τις εκτιμήσεις πως η Fed θα αυξήσει μετά από 10 χρόνια τα επιτόκια. Παράλληλα μια σειρά μακροοικονομικά μεγέθη αποδεικνύουν ότι ήταν μάλλον ανεδαφική η αισιοδοξία. Μπορεί δηλαδή να αποφεύχθηκε η διπλή ύφεση, όμως η παγκόσμια οικονομία δεν έχει βγει ακόμα από την κρίση και κυρίως κανείς δεν μπορεί να προβλέψει πώς θα εξελιχθεί.
Τα δύο σκιάχτρα
Είναι ενδεικτικό της αβεβαιότητας το γεγονός ότι όχι απλώς διίστανται οι απόψεις των αναλυτών, αλλά και των ίδιων των Κεντρικών Τραπεζών σχετικά με τις μελλοντικές εξελίξεις στην παγκόσμια οικονομία. Αν και συμφωνούν όλοι ότι η οικονομική ανάπτυξη θα παραμείνει αναιμική το επόμενο έτος, αμφιταλαντεύονται μεταξύ δύο άκρων σε ό,τι αφορά το μέγεθος του πληθωρισμού. Αφενός εκφράζονται φόβοι για εκτίναξη του πληθωρισμού σε διψήφια επίπεδα, αντίστοιχα με αυτά της δεκαετίας του 1970 και αφετέρου για αποπληθωρισμό στο στυλ της Ιαπωνίας από τη δεκαετία του 1990. Ανεξάρτητα όμως με τι θα συμβεί στο μέτωπο του πληθωρισμού, η ταυτόχρονη προβλεπόμενη αναιμική οικονομική ανάπτυξη δημιουργεί έντονες ανησυχίες ότι οδεύει προς το τέλος του bull market επέρχεται μία μακρόχρονη περίοδος απότομων σκαμπανεβασμάτων στις αγορές, αλλά χωρίς κατεύθυνση, είτε προς τα πάνω είτε προς τα κάτω. Κάτι δηλαδή αντίστοιχο με τις παγκόσμιες αγορές κατά τη δεκαετία του 1970, ή με την ιαπωνική αγορά από το δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1990 μέχρι και το 2007.
Χαμηλές πραγματικές αποδόσεις
Το προηγούμενο ράλι των ταύρων είχε ξεκινήσει το 1982, με την φιλελεύθερη επανάσταση του Ρίγκαν και της Θάτσερ. Κατά τη διάρκεια των δεκαοκτώ ετών τα οποία ακολούθησαν, το οικονομικό μοντέλο το οποίο επικράτησε βασίστηκε σε σταδιακή κατάρρευση κάθε εποπτικού και άρα περιοριστικού μηχανισμού, γεγονός το οποίο ευθύνεται σε μεγάλο βαθμό για τη σημερινή κρίση. Ομως η περίοδος αυτή συνοδεύτηκε από μία περίοδο υψηλών αποδόσεων στις αγορές και ταυτόχρονης μείωσης του πληθωρισμού σε ελεγχόμενο και αυστηρά ορισμένο πλαίσιο. Οι υψηλές αυτές πραγματικές (αποπληθωρισμένες) αποδόσεις των αγορών ακολούθησαν μία δεκαπενταετία -από τα μέσα της δεκαετίας του 1960 περίπου- αρνητικών πραγματικών αποδόσεων. Όμως τώρα υπάρχουν αντίστοιχες αρνητικές αποδόσεις. Αρνητικές αποδόσεις οι οποίες, όπως στην πληθωριστική δεκαετία του 1970, ή στην αποπληθωριστική Ιαπωνία, είναι αποτέλεσμα του χαμηλού πραγματικού ρυθμού ανάπτυξης.
Μύθος το «φθηνό χρήμα» σήμερα
Το στοίχημα των Κεντρικών Τραπεζών ήταν και είναι να πληθωρίσουν ελεγχόμενα την οικονομική ανάπτυξη. Το σχέδιο ήταν να δημιουργήσουν πληθωριστικές πιέσεις ώστε να ενισχυθεί η οικονομία και έπειτα, «χειρουργικά», να αφαιρέσουν την επιπλέον ρευστότητα για να μην ακολουθήσει η ανεξέλεγκτη εκτίναξη του πληθωρισμού. Δηλαδή, προσπάθησαν να «πιλοτάρουν» την οικονομία στο μέσο μεταξύ του ιαπωνικού αποπληθωρισμού και του υπεπληθωρισμού των Seventies. Στις ΗΠΑ εδώ και 10 χρόνια τύπωναν δολάρια. Στην Ευρώπη, η ΕΚΤ εφαρμόζει το πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης, με την ελπίδα ότι αυτές θα τα διοχετεύσουν στην πραγματική οικονομία. Τα κεφάλαια τα οποία έχουν διοχετευθεί στις αγορές με τον τρόπο αυτό είναι κολοσσιαία. Περισσότερο από ένα τρισ. δολάρια στις ΗΠΑ, ενώ και στην Ευρώπη, η ΕΚΤ έχει τυπώσει εμμέσως βεβαίως χρήμα . Παρά όμως τις προσπάθειες πληθωρισμού της οικονομίας, τόσο στις ΗΠΑ όσο και στην Ευρώπη, η ρευστότητα παραμένει δυσεύρετη και ακριβή. Αυτό είναι εμφανές στα πραγματικά (αποπληθωρισμένα) βραχυπρόθεσμα επιτόκια, αλλά και στη διαφορά μεταξύ μακροπόθεσμων και βραχυπρόθεσμων επιτοκίων. Και τα δύο βρίσκονται υψηλά σε σχέση με τον μέσο όρο από τη δεκαετία του 1960 μέχρι σήμερα. Το φθηνό χρήμα δηλαδή είναι μύθος και υπάρχει μόνο στα μοντέλα των Κεντρικών Τραπεζών. Αντίθετα, στην πραγματική οικονομία, των επιχειρήσεων, των νοικοκυριών, των πιστωτικών καρτών και των στεγαστικών δανείων, το χρήμα παραμένει ακριβό. Και αυτό πνίγει τις όποιες προσπάθειες οικονομικής ανάπτυξης. Ομως, χωρίς ανάπτυξη δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος ανεργίας, χαμηλής κατανάλωσης, χαμηλής κερδοφορίας των επιχειρήσεων, μειωμένων φορολογικών εσόδων για τις κυβερνήσεις. Ενας φαύλος κύκλος ο οποίος αυτοτροφοδοτείται. Ακριβώς όπως συνέβη στη δεκαετία του 1970, ή στην Ιαπωνία μετά το 1990. Το δύσκολο δηλαδή για τις Κεντρικές Τράπεζες σήμερα είναι αφενός πώς θα φθάσει η ρευστότητα στην πραγματική οικονομία και αφετέρουν πώς θα αποφευχθούν τα δύο άκρα μεταξύ αποπληθωρισμού και υπερπληθωρισμού. Παιχνίδι ισορροπίας, το οποίο τρομάζει τις αγορές σήμερα.
από τους «πράσινους βλαστούς» της οικονομίας, στους οποίους αναφέρονται οι κεντρικοί τραπεζίτες συχνά πυκνά.
Ξεράθηκαν οι «πράσινοι βλαστοί»;
Από τις αρχές του έτους οι αναφορές των κεντρικών τραπεζών ότι έχουν αρχίσει να εμφανίζονται οι πρώτοι «πράσινοι βλαστοί», οι οποίοι θα δημιουργήσουν τις συνθήκες για την επάνοδο σε οικονομική ανάκαμψη, σε συνδυασμό, με τα θετικά μακροοικονομικά στοιχεία που σε Ευρώπη και ΗΠΑ, δημιούργησαν νμε΄χρι και το β’ εξάμηνο του έτους ένα κλίμα αισιοδοξίας. Τα τεστ κόπωσης την προηγούμενη χρονιά ευρωπαϊκών τραπεζών, αν και μάλλον διαβλητά, έπεισαν τις αγορές ότι, ακόμα και αν υπάρχουν σκελετοί στα βιβλία των τραπεζών, αυτοί είναι αντιμετωπίσιμοι. Επίσης τα καλά αποτελέσματα για το β’ τρίμηνο που ανακοίνωσαν οι αμερικανικοί τραπεζικοί κολοσσοί ενίσχυσαν την επενδυτική ευφορία.. Το κλίμα αισιοδοξίας το οποίο διαμορφώθηκε επέδρασε ιδιαίτερα θετικά στις αγορές το δεύτερο τρίμηνο του έτους,. Αναπτυγμένες και αναδυόμενες αγορές κινήθηκαν ανοδικά δημιουργώντας προσδοκίες ότι επέρχεται η ανάκαμψη. Όμως στο γ’ τρίμηνο έκαναν την εμφάνισή τους τα πρώτα σύννεφα, με αφορμή τις ανησυχίες για την οικονομία της Κίνας αλλά και τις εκτιμήσεις πως η Fed θα αυξήσει μετά από 10 χρόνια τα επιτόκια. Παράλληλα μια σειρά μακροοικονομικά μεγέθη αποδεικνύουν ότι ήταν μάλλον ανεδαφική η αισιοδοξία. Μπορεί δηλαδή να αποφεύχθηκε η διπλή ύφεση, όμως η παγκόσμια οικονομία δεν έχει βγει ακόμα από την κρίση και κυρίως κανείς δεν μπορεί να προβλέψει πώς θα εξελιχθεί.
Τα δύο σκιάχτρα
Είναι ενδεικτικό της αβεβαιότητας το γεγονός ότι όχι απλώς διίστανται οι απόψεις των αναλυτών, αλλά και των ίδιων των Κεντρικών Τραπεζών σχετικά με τις μελλοντικές εξελίξεις στην παγκόσμια οικονομία. Αν και συμφωνούν όλοι ότι η οικονομική ανάπτυξη θα παραμείνει αναιμική το επόμενο έτος, αμφιταλαντεύονται μεταξύ δύο άκρων σε ό,τι αφορά το μέγεθος του πληθωρισμού. Αφενός εκφράζονται φόβοι για εκτίναξη του πληθωρισμού σε διψήφια επίπεδα, αντίστοιχα με αυτά της δεκαετίας του 1970 και αφετέρου για αποπληθωρισμό στο στυλ της Ιαπωνίας από τη δεκαετία του 1990. Ανεξάρτητα όμως με τι θα συμβεί στο μέτωπο του πληθωρισμού, η ταυτόχρονη προβλεπόμενη αναιμική οικονομική ανάπτυξη δημιουργεί έντονες ανησυχίες ότι οδεύει προς το τέλος του bull market επέρχεται μία μακρόχρονη περίοδος απότομων σκαμπανεβασμάτων στις αγορές, αλλά χωρίς κατεύθυνση, είτε προς τα πάνω είτε προς τα κάτω. Κάτι δηλαδή αντίστοιχο με τις παγκόσμιες αγορές κατά τη δεκαετία του 1970, ή με την ιαπωνική αγορά από το δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1990 μέχρι και το 2007.
Χαμηλές πραγματικές αποδόσεις
Το προηγούμενο ράλι των ταύρων είχε ξεκινήσει το 1982, με την φιλελεύθερη επανάσταση του Ρίγκαν και της Θάτσερ. Κατά τη διάρκεια των δεκαοκτώ ετών τα οποία ακολούθησαν, το οικονομικό μοντέλο το οποίο επικράτησε βασίστηκε σε σταδιακή κατάρρευση κάθε εποπτικού και άρα περιοριστικού μηχανισμού, γεγονός το οποίο ευθύνεται σε μεγάλο βαθμό για τη σημερινή κρίση. Ομως η περίοδος αυτή συνοδεύτηκε από μία περίοδο υψηλών αποδόσεων στις αγορές και ταυτόχρονης μείωσης του πληθωρισμού σε ελεγχόμενο και αυστηρά ορισμένο πλαίσιο. Οι υψηλές αυτές πραγματικές (αποπληθωρισμένες) αποδόσεις των αγορών ακολούθησαν μία δεκαπενταετία -από τα μέσα της δεκαετίας του 1960 περίπου- αρνητικών πραγματικών αποδόσεων. Όμως τώρα υπάρχουν αντίστοιχες αρνητικές αποδόσεις. Αρνητικές αποδόσεις οι οποίες, όπως στην πληθωριστική δεκαετία του 1970, ή στην αποπληθωριστική Ιαπωνία, είναι αποτέλεσμα του χαμηλού πραγματικού ρυθμού ανάπτυξης.
Μύθος το «φθηνό χρήμα» σήμερα
Το στοίχημα των Κεντρικών Τραπεζών ήταν και είναι να πληθωρίσουν ελεγχόμενα την οικονομική ανάπτυξη. Το σχέδιο ήταν να δημιουργήσουν πληθωριστικές πιέσεις ώστε να ενισχυθεί η οικονομία και έπειτα, «χειρουργικά», να αφαιρέσουν την επιπλέον ρευστότητα για να μην ακολουθήσει η ανεξέλεγκτη εκτίναξη του πληθωρισμού. Δηλαδή, προσπάθησαν να «πιλοτάρουν» την οικονομία στο μέσο μεταξύ του ιαπωνικού αποπληθωρισμού και του υπεπληθωρισμού των Seventies. Στις ΗΠΑ εδώ και 10 χρόνια τύπωναν δολάρια. Στην Ευρώπη, η ΕΚΤ εφαρμόζει το πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης, με την ελπίδα ότι αυτές θα τα διοχετεύσουν στην πραγματική οικονομία. Τα κεφάλαια τα οποία έχουν διοχετευθεί στις αγορές με τον τρόπο αυτό είναι κολοσσιαία. Περισσότερο από ένα τρισ. δολάρια στις ΗΠΑ, ενώ και στην Ευρώπη, η ΕΚΤ έχει τυπώσει εμμέσως βεβαίως χρήμα . Παρά όμως τις προσπάθειες πληθωρισμού της οικονομίας, τόσο στις ΗΠΑ όσο και στην Ευρώπη, η ρευστότητα παραμένει δυσεύρετη και ακριβή. Αυτό είναι εμφανές στα πραγματικά (αποπληθωρισμένα) βραχυπρόθεσμα επιτόκια, αλλά και στη διαφορά μεταξύ μακροπόθεσμων και βραχυπρόθεσμων επιτοκίων. Και τα δύο βρίσκονται υψηλά σε σχέση με τον μέσο όρο από τη δεκαετία του 1960 μέχρι σήμερα. Το φθηνό χρήμα δηλαδή είναι μύθος και υπάρχει μόνο στα μοντέλα των Κεντρικών Τραπεζών. Αντίθετα, στην πραγματική οικονομία, των επιχειρήσεων, των νοικοκυριών, των πιστωτικών καρτών και των στεγαστικών δανείων, το χρήμα παραμένει ακριβό. Και αυτό πνίγει τις όποιες προσπάθειες οικονομικής ανάπτυξης. Ομως, χωρίς ανάπτυξη δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος ανεργίας, χαμηλής κατανάλωσης, χαμηλής κερδοφορίας των επιχειρήσεων, μειωμένων φορολογικών εσόδων για τις κυβερνήσεις. Ενας φαύλος κύκλος ο οποίος αυτοτροφοδοτείται. Ακριβώς όπως συνέβη στη δεκαετία του 1970, ή στην Ιαπωνία μετά το 1990. Το δύσκολο δηλαδή για τις Κεντρικές Τράπεζες σήμερα είναι αφενός πώς θα φθάσει η ρευστότητα στην πραγματική οικονομία και αφετέρουν πώς θα αποφευχθούν τα δύο άκρα μεταξύ αποπληθωρισμού και υπερπληθωρισμού. Παιχνίδι ισορροπίας, το οποίο τρομάζει τις αγορές σήμερα.