Η “αντικειμενικότητα” της επιστήμης και η “επιστημονικότητα” της πολιτικής

 Γράφει ο Πάσχος Λαζαρίδης

Την Παρασκευή 7/5 δημοσιεύθηκε στους New York Times ένα άρθρο με τίτλο “Γιατί μας πήρε τόσο καιρό να παραδεχτούμε τα δεδομένα για τον Covid?” της Zeynep Tufekci. Η Tufekci επιχειρεί μια ανασκόπηση των επιστημονικών ευρημάτων για τον τρόπο μετάδοσης του Covid αναδεικνύοντας το βασικό εύρημα των ερευνών που είναι ότι ο κύριος τρόπος μετάδοσης είναι κυρίως τα αερολύματα (aerosols) και όχι τα σταγονίδια (droplets).

Η διαφορά μπορεί να είναι μικρή, και ίσως αδιάφορη στους μη ειδικούς, ωστόσο η πρακτική και κοινωνική πλευρά της συγκεκριμένης διαπίστωσης είναι τεράστια. Θέτει σε ισχυρή αμφισβήτηση τις επί έναν ολόκληρο χρόνο προτάσεις των επιστημονικών επιτροπών, των διεθνών οργανισμών και των εθνικών κυβερνήσεων.

Η αρχική ενοχοποίηση των σταγονιδίων σήμαινε έμφαση στον καθαρισμό και την απολύμανση επιφανειών ώστε να μη μεταφέρουμε τον ιό με τα χέρια μας. Σήμαινε υγιεινή των χεριών, χρήση μάσκας (προαιρετικά και δειλά στην αρχή), διατήρηση απόστασης ενός περίπου μέτρου από άλλους ανθρώπους. Αυτές οι πρακτικές συμφωνούσαν με τις προηγούμενες γενικά παραδεκτές στον επιστημονικό κόσμο πολιτικές προστασίας από λοιμώδη νοσήματα.

Η σημερινή παραδοχή ότι ο ιός μεταφέρεται κυρίως με αερολύματα σημαίνει απαραίτητα χρήση μάσκας (και μάλιστα όσο το δυνατόν καλύτερης εφαρμογής της), καλό αερισμό εσωτερικών χώρων και προτροπή μετακίνησης και παραμονής σε εξωτερικούς χώρους. Τα αερολύματα μεταφέρονται μακρύτερα (πάνω από δύο μέτρα), ενώ αιωρούνται για περισσότερο χρόνο σε σύγκριση με τα σταγονίδια.

Τα συμπεράσματα αυτά δεν είναι πρόσφατα. Αντίθετα, αυτές οι παραδοχές ήταν γνωστές εδώ και μήνες. Αφορούν τις εμπειρικές παρατηρήσεις μηνών και πλήθος μελετών που δείχνουν ότι οι εστίες μετάδοσης είναι σχεδόν αποκλειστικά εσωτερικοί χώροι ενώ οι εξωτερικοί χώροι δεν ενοχοποιούνται ποτέ, με την εξαίρεση της πυκνής συγκέντρωσης κόσμου που τραγουδά ή φωνάζει, κοντά ο ένας στον άλλον. Πρόσφατη μελέτη στην Ιρλανδία έδειξε ότι η μετάδοση σε εξωτερικό χώρο αφορά το 0,1% των κρουσμάτων.

Οι ίδιες αναφορές δείχνουν ότι οι εσωτερικοί χώροι θα έπρεπε να αερίζονται πολύ περισσότερο από το να απολυμαίνονται, να υπάρχουν συγκεκριμένες οδηγίες για συστήματα εξαερισμού και φίλτρα αέρα, για τήρηση μεγαλύτερων αποστάσεων (πάνω από 2 μέτρα), για χρήση μάσκας από την πρώτη στιγμή, και μάλιστα μάσκας υψηλής προστασίας και όσο το δυνατόν ερμητικής εφαρμογής.

Πολύ περισσότερο, θα έπρεπε να είχαμε μεταφορά όσο το δυνατόν περισσότερων δραστηριοτήτων σε εξωτερικούς χώρους, προτροπή των πολιτών σε υπαίθριες δραστηριότητες και αυστηρά μέτρα προστασίας σε κλειστούς χώρους.

Στις 21 Μαΐου, ένα επόμενο άρθρο στους New York Times αναφέρει τα αποτελέσματα δύο ακόμα μελετών, σύμφωνα με τα οποία τα σχολεία στις ΗΠΑ μπορούν να παραμείνουν ανοικτά, με σωστό αερισμό, λιγότερα άτομα ανά τάξη και προληπτικά τεστ.

Τι είχαμε αντί για αυτά;

Συστάσεις σε παγκόσμιο και διεθνές επίπεδο που δεν έπαιρναν υπόψη τα νέα (από το καλοκαίρι του 2020) επιστημονικά δεδομένα αλλά στηρίζονταν στην προηγούμενη επιδημιολογική εμπειρία.

Σε εθνικό επίπεδο όμως, είχαμε κυβερνητικές πολιτικές που υπηρέτησαν πλήθος σκοπιμοτήτων και κυρίως την απόπειρα να μεταφερθεί η ευθύνη από τις κρατικές και κυβερνητικές αποφάσεις, στην ατομική στάση των πολιτών.

Πιο συγκεκριμένα, η αναθεώρηση της επιστημονικής κοινότητας για τους τρόπους μετάδοσης του κορωνοϊού αναδεικνύει αναδρομικά, αλλά και σήμερα, τεράστιες ευθύνες για την «αντικειμενικότητα» της επιστήμης και την «επιστημονικότητα» των πολιτικών που εφαρμόστηκαν:

– Εγκληματική καθυστέρηση στην απαραίτητη χρήση μάσκας, γιατί δεν υπήρχαν τα απαραίτητα αποθέματα ή και οι υποδομές για να δημιουργηθούν. Σε πρώτο μάλιστα χρόνο κυριάρχησε το πλιάτσικο από τις ισχυρές κυρίως χώρες που δέσμευσαν αποθέματα ή κούρσευαν φορτία.

– Αδιαφορία έως και ανυπαρξία οδηγιών για εξαερισμό ή φιλτράρισμα αέρα σε εσωτερικούς χώρους. Αυτό θα απαιτούσε συγκεκριμένες τεχνικές προδιαγραφές και αλλαγές εξοπλισμού σε χώρους εργασίας του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα και χώρους σπουδών. Κάτι τέτοιο σημαίνει κόστος, διαδικασίες και μηχανισμούς ελέγχου, επενδύσεις, δαπάνες για εκπαιδευτικούς κυρίως χώρους, πράγματα που δεν συμφωνούσαν με τη γενικευμένη παραίτηση του κράτους από τις ευθύνες του.

– Αδιαφορία για τις μικρές αποστάσεις σε εσωτερικούς χώρους, με αποκορύφωμα τα διαγράμματα Μαγιορκίνη για τις σχολικές τάξεις που θα μείνουν στην ιστορία ως μνημεία πολιτικής σκοπιμότητας και επιστημονικής αναξιοπρέπειας.

– Τραγικούς επί μήνες παραλογισμούς απαγόρευσης μετακίνησης σε εξωτερικούς χώρους. Απαγόρευση άθλησης στο βουνό ή στη θάλασσα. Απαγόρευση μετακίνησης μετά τις 9 τις καθημερινές και επί δύο μήνες απαγόρευση μετακίνησης μετά τις 6 το απόγευμα των Σαββατοκύριακων.

– Αγορά (μέσω leasing) λεωφορείων χωρίς παράθυρα (!), τάχα για να αμβλυνθεί ο συνωστισμός στα μέσα μεταφοράς, κάνοντας τα νέα λεωφορεία εντελώς ακατάλληλα για χρήση σε συνθήκες πανδημίας.

Στην πράξη, τα πραγματικά επιστημονικά ευρήματα, τινάζουν στον αέρα πλήθος κυβερνητικών πολιτικών αλλά και την πλειοψηφία των συστάσεων επιστημονικών οργανισμών (ΠΟΥ, CDC, ECDC κλπ) που με μεγάλη καθυστέρηση – έως και απροθυμία – δέχτηκαν τα νέα δεδομένα και προσάρμοσαν (σχεδόν κρυφίως) τις συστάσεις τους.

Ποιοι είναι οι λόγοι;

Η Tufekci αναφέρει την απροθυμία μέρους της επιστημονικής κοινότητας να αναθεωρήσει προηγούμενα ευρήματα μελετώντας συγκεκριμένες περιπτώσεις υπερ-μετάδοσης του ιού. Βέβαια η ευθύνη δεν αφορά μόνο την επιστημονική πλευρά, όσο και αν οι επιστήμονες έπαιξαν ρόλο στο να νομιμοποιήσουν βολικές κυβερνητικές αποφάσεις.

Η βασική πλευρά όμως της αγνόησης ή της καθυστέρησης αποδοχής των επιστημονικών δεδομένων για τους τρόπους μετάδοσης του κορωνοϊού αφορά την απροθυμία των κυβερνήσεων να αναλάβουν την ευθύνη και την πρόθεσή τους να ενοχοποιήσουν την ατομική συμπεριφορά των πολιτών.

Έτσι, ζητήματα όπως, έλεγχοι προδιαγραφών σε εργασιακούς χώρους, μείωση αριθμού μαθητών στα σχολικά τμήματα, συστήματα εξαερισμού σε κλειστούς χώρους, πύκνωση δρομολογίων σε μέσα μεταφοράς, μείωση δραστηριοτήτων σε εσωτερικούς χώρους, προτροπή εξωτερικών δραστηριοτήτων, ήταν για την κυβέρνηση εντελώς ανύπαρκτα.

Για την ακρίβεια, έκανε περίπου τα αντίθετα.

Ο λόγος ήταν προφανής: Τα παραπάνω απαιτούσαν συντεταγμένη κρατική και δημόσια παρέμβαση, πόρους, μηχανισμούς, διαδικασίες. Η εύκολη αντίθετα λύση ήταν αυτή που στην Ελλάδα ακολουθήθηκε επί μήνες: Απαγόρευση εξωτερικών μετακινήσεων, περιορισμοί κυκλοφορίας, απόσειση της κρατικής ευθύνης, ανάδειξη της ατομικής.

Στην Ελλάδα σήμερα, ζούμε στον αστερισμό του τουρίστα και τα ΜΜΕ αντί να καταγράφουν πλέον κρούσματα και θανάτους, καταγράφουν εισόδους τουριστών, επιβεβαιώνοντας το όραμα μιας χώρας γκαρσονιών. Η διαχείριση ωστόσο της πανδημίας και οι πολιτικές που επιλέχθηκαν δεν αφορούν αποκλειστικά το παρελθόν, ούτε έχουν παραγραφεί οι ευθύνες.

Αν έχει μεγάλη σημασία η διαπίστωση της επιστημονικής κοινότητας για τους τρόπους μετάδοσης του ιού, είναι γιατί αποκαλύπτει ότι η κρατική πολιτική δεν κινείται με βάση την ιεράρχηση της δημόσιας υγείας και της ζωής των πολιτών, η δε επιστημονική κοινότητα (ή τουλάχιστον η μεγάλη πλειοψηφία της) είναι παραπάνω από πρόθυμη να συνδράμει στις κυβερνητικές σκοπιμότητες.

Αυτά δεν σημαίνουν φλερτάρισμα με θεωρίες συνωμοσίας, αλλά το αντίθετο: Η καλύτερη υπηρεσία στη μάχη ενάντια στις αντι-επιστημονικές παραδοξολογίες είναι να αμφισβητηθεί τόσο η «αντικειμενικότητα» της επιστήμης στο σύγχρονο καπιταλισμό, όσο και η «επιστημονικότητα» των πολιτικών αποφάσεων.

από antapocrisis

 http://teleytaiaexodos.blogspot.com