Οι Ελβετοί το αναγνώρισαν. Τον τίμησαν εν ζωή, τον μνημόνευσαν μετά θάνατον, μίλησαν γι’ αυτόν με σεβασμό ανεξαρτήτως πολιτικών διαφορών. Τον αποκάλεσαν «φοίνικα της διπλωματίας» και μέχρι σήμερα γνωρίζουν ότι χωρίς τον Ιωάννη Καποδίστρια, η Ελβετία δύσκολα θα ήταν αυτό που είναι.

Εκείνον τον Έλληνα που τιμήθηκε ως σωτήρας από ξένους λαούς, ενώ η ίδια του η πατρίδα δεν πρόλαβε να τον δικαιώσει εν ζωή. 
Στυλιανός Καβάζης 

~Ιωάννης Καποδίστριας και Ελβετία

Η αθέατη θεμελίωση ενός κράτους από έναν σπουδαίο Έλληνα

«Οὐδεὶς προφήτης δεκτός ἐστιν ἐν τῇ πατρίδι αὐτοῦ»

Η γνωστή αυτή φράση του Ευαγγελιστή Λουκά μοιάζει να γράφτηκε για τον Ιωάννη Καποδίστρια. Εκείνον τον Έλληνα που τιμήθηκε ως σωτήρας από ξένους λαούς, ενώ η ίδια του η πατρίδα δεν πρόλαβε να τον δικαιώσει εν ζωή. Αν η Ελλάδα τον γνώρισε ως μάρτυρα της πολιτικής αρετής, η Ελβετία τον γνώρισε ως αρχιτέκτονα της κρατικής της ύπαρξης.

Για τους περισσότερους, ακόμη και σήμερα, η σχέση του Ιωάννη Καποδίστρια με την Ελβετία παραμένει ασαφής, σχεδόν θρυλική.

Άλλοι λένε επιγραμματικά ότι «τους έδωσε Σύνταγμα», άλλοι ότι «συνέβαλε στην ουδετερότητά τους», ενώ οι περισσότεροι αγνοούν πλήρως γιατί η Ελβετία τιμά έναν Έλληνα ως εθνικό της ευεργέτη. Η πραγματικότητα όμως είναι πολύ βαθύτερη, σύνθετη και ιστορικά βαρύνουσα ο Ιωάννης Καποδίστριας δεν χάρισε στην Ελβετία απλά ένα έγγραφο η μια απλή βοήθεια αλλά συνέβαλε αποφασιστικά και ουσιαστικά στη διάσωσή της ως κράτους και στη διαμόρφωση της πολιτικής της ταυτότητας.

Όταν ο Καποδίστριας έφθασε στην Ελβετία το 1813, η χώρα δεν ήταν ούτε ουδέτερη ούτε σταθερή ούτε πραγματικά ανεξάρτητη. Μετά τη γαλλική εισβολή του 1798 και την επιβολή του συγκεντρωτικού ελβετικού κράτους κατ’ απομίμηση της Γαλλικής Δημοκρατίας, η κοινωνική και πολιτική συνοχή είχε διαλυθεί. Η «Πράξη Διαμεσολάβησης» του Ναπολέοντα το 1803 μετέτρεψε επί της ουσίας την Ελβετία σε εξαρτημένο προτεκτοράτο της Γαλλίας, υποχρεωμένο να τροφοδοτεί τον ναπολεόντειο στρατό με χιλιάδες άνδρες.

Το 1813, με την κατάρρευση της ναπολεόντειας ισχύος, η Ελβετία βρέθηκε σε πολιτικό κενό. Τα καντόνια συγκρούονταν μεταξύ τους, οι παλιές αριστοκρατίες επιζητούσαν παλινόρθωση, τα νεότερα φιλελεύθερα καντόνια φοβούνταν την απώλεια των δικαιωμάτων τους, ενώ οι Μεγάλες Δυνάμεις παρακολουθούσαν έτοιμες να διαμελίσουν ή να υποτάξουν τη χώρα. Ο κίνδυνος εμφυλίου πολέμου ήταν πραγματικός.

Σε αυτό το χάος εισέρχεται ο Ιωάννης Καποδίστριας ως έκτακτος απεσταλμένος του Τσάρου Αλεξάνδρου Α΄. Δεν γνωρίζει γερμανικά, δεν έχει προσωπικά ερείσματα, δεν φέρει στρατό. Φέρει όμως κάτι σπανιότερο μια βαθιά συνείδηση του τι σημαίνει βιώσιμο κράτος.

Ο Καποδίστριας κατανοεί ότι η Ελβετία δεν μπορεί να κυβερνηθεί ούτε συγκεντρωτικά ούτε χαλαρά. Γι’ αυτό εργάζεται συστηματικά για έναν ομοσπονδιακό συμβιβασμό που να σέβεται τις ιστορικές, θρησκευτικές και γλωσσικές ιδιαιτερότητες κάθε καντονιού. Δεν επιβάλλει ενιαίο Σύνταγμα αλλά αντιθέτως, βοηθά κάθε καντόνι να αποκτήσει το δικό του, εντός ενός κοινού ομοσπονδιακού πλαισίου.

Με αδιάκοπες περιοδείες, διαπραγματεύσεις, συνταγματικά σχέδια και αμέτρητες ώρες διαλόγου, κατορθώνει να κατευνάσει τα πάθη και να οδηγήσει την Ομοσπονδιακή Βουλή στην υιοθέτηση του Ομοσπονδιακού Συμφώνου του 1814. Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, η Ελβετία αποκτά πολιτική ειρήνη, θεσμική ισορροπία και διεθνή αναγνώριση ως ενιαία πολιτική οντότητα.

Η συμβολή του όμως κορυφώνεται στο Συνέδριο της Βιέννης (1814–1815). Εκεί, ο Καποδίστριας αναδεικνύεται στον πιο σταθερό και αποτελεσματικό υπερασπιστή των ελβετικών συμφερόντων. Συνεργάζεται στενά με τον Charles Pictet de Rochemont και λειτουργεί ως μεσολαβητής μεταξύ της Ελβετίας και των Μεγάλων Δυνάμεων. Χάρη στις παρεμβάσεις του, η Γενεύη και το Vaud ενσωματώνονται ως πλήρη και ισότιμα καντόνια στην Ομοσπονδία, με εδαφική συνέχεια και διεθνή ασφάλεια.

Το αποκορύφωμα έρχεται το 1815 στη Δεύτερη Διάσκεψη των Παρισίων όπου εκεί συμβαίνει η διεθνής αναγνώριση και εγγύηση της μόνιμης ουδετερότητας της Ελβετίας. Το κείμενο της διακήρυξης, συνταγμένο από τον Pictet κατόπιν παρότρυνσης και καθοδήγησης του Καποδίστρια, υιοθετείται χωρίς καμία τροποποίηση από τις Μεγάλες Δυνάμεις. Έτσι θεμελιώνεται μια ουδετερότητα που δεν είναι παθητική, αλλά ενεργός και εγγυημένη, και η οποία προστατεύει την Ελβετία από τους πολέμους που θα συγκλονίσουν την Ευρώπη για περισσότερο από έναν αιώνα.

Αυτή η ουδετερότητα, μαζί με τον φεντεραλισμό, υπήρξαν αναμφισβήτητα οι δύο πυλώνες της ελβετικής κρατικής ταυτότητας, πάνω στους οποίους οικοδομήθηκε η πολιτική σταθερότητα, η οικονομική ανάπτυξη και ο ανθρωπιστικός ρόλος της χώρας.

Οι Ελβετοί το αναγνώρισαν. Τον τίμησαν εν ζωή, τον μνημόνευσαν μετά θάνατον, μίλησαν γι’ αυτόν με σεβασμό ανεξαρτήτως πολιτικών διαφορών. Τον αποκάλεσαν «φοίνικα της διπλωματίας» και μέχρι σήμερα γνωρίζουν ότι χωρίς τον Ιωάννη Καποδίστρια, η Ελβετία δύσκολα θα ήταν αυτό που είναι.

Γιατί ο Καποδίστριας δεν υπήρξε απλώς ένας επιδέξιος διπλωμάτης.

Υπήρξε θεμελιωτής κρατών.

Και η Ελβετία, περισσότερο από κάθε άλλο ευρωπαϊκό έθνος, εννοείται εκτός της Ελλάδας, τού οφείλει ένα διαρκές χρέος ευγνωμοσύνης.

Στυλ. Καβάζης

Το όνομα του Ιωάννη Καποδίστρια, δόθηκε σε τμήμα κεντρικού πάρκου της Λωζάνης όπου βρίσκεται και η προτομή του.Με την ευκαιρία της 200ής επετείου της Ελληνικής Επανάστασης, ο Δήμος Λωζάνης πριν τέσσερα χρόνια, σε συνεργασία με ελληνικούς και φιλελληνικούς συλλόγους και με την υποστήριξη της Ελληνικής Πρεσβείας και του Γενικού Προξενείου της Γενεύης, αποφάσισε να μετονομάσει το πάρκο “Ouchy” σε “allée Καποδίστρια”.