Του Outsider
Υπάρχει
μια σταθερή πολιτική τακτική που χαρακτήρισε σχεδόν ολόκληρη τη
διακυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη. Δεν ήταν μόνο η προσπάθεια να
προβληθούν κυβερνητικές πρωτοβουλίες ως μεγάλες μεταρρυθμίσεις. Ήταν
κυρίως η συστηματική παρουσίαση των αυτονόητων ως ιστορικών
επιτευγμάτων. Ζητήματα που κάθε σύγχρονο κράτος οφείλει να αντιμετωπίζει
αποτελεσματικά εμφανίστηκαν
Η επικοινωνία αντικατέστησε πολλές φορές την ουσία. Αντί η πολιτική να παράγει αποτελέσματα που θα μιλούσαν από μόνα τους, τα αποτελέσματα έπρεπε πρώτα να «κατασκευαστούν» επικοινωνιακά. Έτσι, κάθε ψηφιοποίηση, κάθε διοικητική αλλαγή, κάθε αυτονόητη λειτουργία του κράτους παρουσιαζόταν ως τομή χωρίς προηγούμενο, ακόμη και όταν αντίστοιχες πρακτικές εφαρμόζονταν εδώ και χρόνια σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες ή είχαν υπάρξει σε διαφορετική μορφή και στην Ελλάδα.
Την ίδια στιγμή, όταν προκύπταν σοβαρές αστοχίες, το μοτίβο ήταν σχεδόν πάντα το ίδιο. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης εμφανιζόταν να μη γνωρίζει, να μην είχε ενημερωθεί ή να μην είχε αντιληφθεί όσα συνέβαιναν. Οι επιτυχίες είχαν πάντοτε ονοματεπώνυμο, ενώ οι αποτυχίες αντιμετωπίζονταν ως ευθύνη κάποιου άλλου. Αυτή η επιλεκτική ανάληψη ευθύνης δημιούργησε την εικόνα μιας διακυβέρνησης που επενδύει περισσότερο στη διαχείριση της δημόσιας εικόνας παρά στην ουσιαστική λογοδοσία.
Το ίδιο μοτίβο παρατηρείται και στην οικονομία. Η κυβέρνηση επιλέγει να αναδεικνύει μόνο εκείνους τους δείκτες που ενισχύουν το αφήγημά της, αποσιωπώντας στοιχεία που δημιουργούν διαφορετική εικόνα. Η αύξηση του ΑΕΠ προβάλλεται ως απόδειξη ισχυρής ανάπτυξης, χωρίς όμως να γίνεται πάντοτε η απαραίτητη συζήτηση για την ποιότητα αυτής της ανάπτυξης, τη συμβολή της παραγωγικής οικονομίας, το κόστος ζωής, την αγοραστική δύναμη των πολιτών και τη βιωσιμότητα του παραγόμενου πλούτου. Οι αριθμοί από μόνοι τους δεν αρκούν όταν η καθημερινότητα μεγάλου μέρους της κοινωνίας παραμένει δύσκολη.
Για αρκετά χρόνια αυτή η στρατηγική λειτούργησε αποτελεσματικά. Ένα ισχυρό επικοινωνιακό σύστημα κατάφερε να επιβάλλει στην πολιτική συζήτηση την εικόνα μιας κυβέρνησης που παράγει διαρκώς επιτυχίες, ακόμη και όταν η πραγματικότητα ήταν πιο σύνθετη. Η δημόσια ατζέντα διαμορφωνόταν συχνά περισσότερο από την επικοινωνιακή προβολή παρά από την ουσιαστική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων.
Ωστόσο, σήμερα εμφανίζεται ένας διαφορετικός παράγοντας. Ο Αντώνης Σαμαράς δεν είναι ένας εξωτερικός επικριτής ούτε ένας πολιτικός που αγνοεί τον τρόπο λειτουργίας της εξουσίας. Έχει διατελέσει πρωθυπουργός, γνωρίζει τη δημόσια διοίκηση, έχει εμπειρία στη διαχείριση κρίσεων και διαθέτει πολιτικό βάρος που δεν μπορεί εύκολα να αγνοηθεί. Όταν ασκεί κριτική, αυτή αποκτά διαφορετική βαρύτητα, ακριβώς επειδή προέρχεται από άνθρωπο που γνωρίζει εκ των έσω τη λειτουργία του κράτους και της κυβέρνησης.
Η παρουσία του Αντώνη Σαμαρά δυσκολεύει την προσπάθεια να παρουσιάζονται όλα ως επιτυχίες χωρίς ουσιαστικό αντίλογο. Κάθε κυβερνητικός ισχυρισμός μπορεί πλέον να αξιολογηθεί από κάποιον που διαθέτει εμπειρία διακυβέρνησης και πολιτική αυτονομία. Αυτό μεταβάλλει τους όρους της δημόσιας συζήτησης, καθώς η αντιπαράθεση δεν περιορίζεται πλέον μόνο μεταξύ κυβέρνησης και αντιπολίτευσης.
Σε μια δημοκρατία, οι πολίτες δεν έχουν ανάγκη από διαρκείς πανηγυρισμούς για τα αυτονόητα. Έχουν ανάγκη από αποτελεσματική διακυβέρνηση, διαφάνεια, ειλικρίνεια και ανάληψη ευθύνης όταν υπάρχουν λάθη. Η επικοινωνία είναι αναγκαίο εργαλείο της πολιτικής, αλλά δεν μπορεί να υποκαταστήσει την πραγματικότητα. Και όταν η πραγματικότητα αρχίζει να αμφισβητεί το αφήγημα, τότε καμία επικοινωνιακή στρατηγική δεν αρκεί για να μετατρέψει το αυτονόητο σε μεγάλο επίτευγμα.