Παρασκευή, Νοεμβρίου 20

Φωτιά στην Ορθοδοξία με Ελπιδοφόρο και Πατριάρχη!

Φωτιά στην Ορθοδοξία με Ελπιδοφόρο και Πατριάρχη! 

Το ράσο που έγινε κοστούμι, ο «Βαρθολομαίος ο Μέγας», η βράβευση Ζελένσκι και ο Ερντογάν!

Αλλες φορές μια φωτογραφία αρκεί για να αρχίσει ολόκληρη συζήτηση. Και άλλες μια φράση μπορεί να προκαλέσει πολύ μεγαλύτερο θόρυβο από μια φωτογραφία. Στην περίπτωση του Αρχιεπισκόπου Αμερικής Ελπιδοφόρου συνέβησαν και τα δύο.

  • Του Ανδρέα Καψαμπέλη

Στο επίσημο δείπνο των Αρχόντων του

Οικουμενικού Πατριαρχείου στην Κωνσταντινούπολη, με αφορμή τη συμπλήρωση 35 ετών από την εκλογή και την ενθρόνιση του Πατριάρχη Βαρθολομαίου, ο επικεφαλής της Ελληνορθόδοξης Αρχιεπισκοπής Αμερικής επέλεξε να εμφανιστεί με πολιτική περιβολή. Μπλε κοστούμι, γραβάτα, ένα ποτήρι κρασί στο χέρι και χαμόγελα ανάμεσα στους συνδαιτυμόνες. Ούτε ράσο ούτε η γνώριμη εμφάνιση με την οποία οι πιστοί έχουν συνηθίσει να βλέπουν έναν ορθόδοξο Αρχιεπίσκοπο.

Μέχρι εδώ θα μπορούσε κανείς να μιλήσει για μια ασυνήθιστη ενδυματολογική επιλογή. Μόνο που το κοστούμι αποδείχθηκε το λιγότερο ενδιαφέρον στοιχείο της υπόθεσης. Διότι ο Ελπιδοφόρος δεν περιορίστηκε στις προπόσεις και στους εορτασμούς. Πήρε μια πρωτοβουλία με ιδιαίτερο εκκλησιαστικό συμβολισμό: Ανακήρυξε αυτοβούλως τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο «Μέγα»!

Ποιος απονέμει τον τίτλο;

Η είδηση δεν αποτελεί δημοσιογραφική εικασία. Το ίδιο το Τάγμα των Αρχόντων του Οικουμενικού Πατριαρχείου ανακοίνωσε ότι η προσφώνηση υπήρξε προσωπική πρωτοβουλία του Αρχιεπισκόπου Αμερικής. Σύμφωνα με όσα γνωστοποίησε ο διοικητής των Αρχόντων, Αντώνιος Λυμπεράκης, ο χαρακτηρισμός διατυπώθηκε κατά τη διάρκεια του μεγάλου επετειακού δείπνου στην Κωνσταντινούπολη, παρουσία προσκεκλημένων από διάφορες χώρες.

Και δεν έμεινε εκεί. Ο κ. Λυμπεράκης ανακοίνωσε ότι οι Αρχοντες υιοθετούν πλέον την προσφώνηση «Βαρθολομαίος ο Μέγας», ενώ επανέλαβε δημόσια τη δέσμευση αυτή στις 7 Νοεμβρίου 2026, κατά την ενθρόνιση του μητροπολίτη Νέας Ιερσέης, Αθηναγόρα. Δηλαδή, από μια προσωπική πρωτοβουλία του Ελπιδοφόρου φτάσαμε στην υιοθέτηση ενός νέου τιμητικού χαρακτηρισμού από έναν σημαντικό θεσμό που συνδέεται άμεσα με το Φανάρι.

Και ποιος αποφάσισε ότι ο εν ζωή Οικουμενικός Πατριάρχης πρέπει να αποκαλείται «Μέγας»; Ο Αρχιεπίσκοπος Αμερικής; Οι Άρχοντες; Κάποιο εκκλησιαστικό όργανο; Υπάρχει σχετική συνοδική απόφαση; Προηγήθηκε οποιαδήποτε θεσμική διαδικασία ή αρκεί η πρωτοβουλία ενός ιεράρχη και η αποδοχή της από τους παρισταμένους; Διότι άλλο πράγμα η τιμή προς τον προκαθήμενο της Κωνσταντινουπόλεως και άλλο η καθιέρωση ενός χαρακτηρισμού με τόσο ισχυρούς ιστορικούς και εκκλησιαστικούς συνειρμούς.

Ο χαρακτηρισμός «Μέγας» παραπέμπει σε κορυφαίες μορφές της εκκλησιαστικής Ιστορίας, όπως ο Μέγας Βασίλειος και ο Μέγας Φώτιος. Μάλιστα, ο Μέγας Φώτιος, ο εμβληματικός Πατριάρχης του 9ου αιώνα, ήταν, σύμφωνα με την ιστορική αναφορά που επικαλούνται οι ίδιοι οι Άρχοντες, ο μόνος Οικουμενικός Πατριάρχης που έφερε μέχρι σήμερα -κατά τη δισχιλιετή ιστορία της Εκκλησίας- τον χαρακτηρισμό «Μέγας».

Εναν χαρακτηρισμό συνδεδεμένο με τη θεολογική του παρακαταθήκη και την αναγνώρισή του ως αγίου της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Και τώρα, 11 αιώνες αργότερα, ο Αρχιεπίσκοπος Αμερικής Ελπιδοφόρος εισηγείται την ίδια προσφώνηση για τον εν ζωή Πατριάρχη Βαρθολομαίο!

Η προσφορά του Βαρθολομαίου μπορεί ασφαλώς να αξιολογείται θετικά από τους υποστηρικτές του. Αυτό, όμως, δεν απαντά στο ερώτημα ποιος έχει την αρμοδιότητα να καθιερώνει τέτοιους χαρακτηρισμούς και με ποια κριτήρια. Και, κυρίως, αν μια τιμητική προσφώνηση πρέπει να παρουσιάζεται ως κάτι που έχει ήδη αποκτήσει καθολική εκκλησιαστική αποδοχή.

Το κοστούμι και το… ράσο

Την ίδια ώρα, η εμφάνιση του Ελπιδοφόρου στο δείπνο δεν πέρασε απαρατήρητη. Οι φωτογραφίες τον δείχνουν όρθιο, με κοστούμι και γραβάτα, να κρατά το ποτήρι του και να συμμετέχει στην εορταστική ατμόσφαιρα. Φυσικά, δεν είναι το ποτήρι κρασί που αποτελεί εκκλησιαστικό ζήτημα. Ούτε το κοστούμι συνιστά από μόνο του εκκλησιαστικό παράπτωμα.

Το ερώτημα είναι διαφορετικό. Γιατί ένας ορθόδοξος Αρχιεπίσκοπος εμφανίζεται με πολιτική περιβολή σε ένα τόσο συμβολικό δείπνο, που συνδέεται άμεσα με το Οικουμενικό Πατριαρχείο; Υπάρχει, βεβαίως, η εξήγηση της τουρκικής νομοθεσίας, η οποία προβλέπει περιορισμούς στη χρήση θρησκευτικής ενδυμασίας εκτός χώρων λατρείας και θρησκευτικών τελετών. Ο συγκεκριμένος περιορισμός δεν είναι επινόηση.

Υφίσταται στο τουρκικό νομικό πλαίσιο από το 1934. Ωστόσο, το γεγονός ότι επρόκειτο για δείπνο προσκεκλημένων σε ιδιωτικό χώρο, και όχι για μια συνηθισμένη δημόσια εμφάνιση στον δρόμο, γεννά το ερώτημα ποιο ακριβώς καθεστώς ίσχυε στη συγκεκριμένη εκδήλωση. Ηταν υποχρεωτική η πολιτική περιβολή; Υπήρχε δυνατότητα εξαίρεσης; Και γιατί δεν έχει δοθεί μια σαφής εξήγηση, ώστε να μην αφήνονται περιθώρια για ερμηνείες και σχόλια; Διότι, κακά τα ψέματα, το ράσο για έναν ορθόδοξο ιεράρχη δεν είναι απλώς ένα ρούχο. Εχει έναν ιδιαίτερο συμβολισμό που δεν εξαφανίζεται όταν αρχίζουν οι επίσημες δεξιώσεις.

Δεν είναι, πάντως, η πρώτη φορά που ο Αρχιεπίσκοπος Αμερικής βρίσκεται στο επίκεντρο εκκλησιαστικής αντιπαράθεσης Τον Ιούλιο του 2022 είχε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις η βάπτιση των παιδιών ομόφυλου ζευγαριού στη Βουλιαγμένη. Η υπόθεση είχε απασχολήσει ακόμη και τη Διαρκή Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος, με τη διαφωνία να αφορά τις συνθήκες και την ενημέρωση για την τέλεση του μυστηρίου.

Ο ίδιος ο Ελπιδοφόρος υπερασπίστηκε την επιλογή του, τονίζοντας ότι η Εκκλησία δεν πρέπει να διαχωρίζει τα παιδιά. Η αντιπαράθεση, ωστόσο, άφησε το αποτύπωμά της. Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, ο Ελπιδοφόρος φρόντισε να προσθέσει ακόμη μία αμφιλεγόμενη επιλογή στο ενεργητικό του: τη βράβευση του Βολοντίμιρ Ζελένσκι με το βραβείο «Φάρος Ελπίδας» στις 26 Σεπτεμβρίου.

Του Προέδρου της Ουκρανίας, δηλαδή, επί των ημερών του οποίου η χώρα έχει μετατραπεί και σε πεδίο σφοδρής εκκλησιαστικής σύγκρουσης, με περιοριστικά μέτρα κατά θρησκευτικών οργανισμών που συνδέονται με τη Ρωσία και σοβαρές καταγγελίες για παραβιάσεις της θρησκευτικής ελευθερίας.

Αλήθεια, ποιον ακριβώς επιβράβευσε ο Ελπιδοφόρος; Τον ηγέτη μιας χώρας που αντιστέκεται στη ρωσική εισβολή ή τον πολιτικό που -“αγκαλιά” με τους Αζοφ- καλείται να λογοδοτήσει και για τις επιλογές της κυβέρνησής του απέναντι σε εκκλησιαστικές κοινότητες; Και από πότε η αποστολή ενός ορθόδοξου Αρχιεπισκόπου περιλαμβάνει την απονομή τιμητικών διακρίσεων σε εν ενεργεία Προέδρους, την ώρα που η πολιτική τους στο θρησκευτικό πεδίο προκαλεί τόσο σοβαρές αντιδράσεις;

Και όλα αυτά στον απόηχο της αναγνώρισης της Αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Ουκρανίας από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, μιας απόφασης που η Μόσχα καταγγέλλει ως αντικανονική και η οποία άνοιξε βαθύ ρήγμα στις σχέσεις των δύο Πατριαρχείων. Η αυτοκεφαλία χορηγήθηκε το 2019, επί προεδρίας Πέτρο Ποροσένκο, αλλά η εκκλησιαστική αντιπαράθεση εξακολουθεί να σκιάζει την Ουκρανία και επί Ζελένσκι. «Φάρος Ελπίδας» ο Ζελένσκι; Για ποιους πιστούς, άραγε; Και τι μήνυμα στέλνει αυτή η βράβευση στους ορθόδοξους χριστιανούς της Ουκρανίας που καταγγέλλουν ότι περιορίζονται τα θρησκευτικά τους δικαιώματα;

Και σαν να μην έφτανε το ουκρανικό εκκλησιαστικό μέτωπο, ήρθε και η παρουσία του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου στην Αγκυρα, στις 29 Οκτωβρίου, στο επίσημο δείπνο του Ερντογάν για την επέτειο ανακήρυξης της Τουρκικής Δημοκρατίας. Τι ακριβώς σηματοδοτεί η συμμετοχή του Πατριάρχη σε μια τέτοια πανηγυρική εκδήλωση; Και πώς συμβιβάζονται οι εκδηλώσεις τιμής προς την τουρκική κρατική ηγεσία με τα διαχρονικά ζητήματα θρησκευτικών ελευθεριών που αντιμετωπίζει το ίδιο το Οικουμενικό Πατριαρχείο;

Από το εκκλησιαστικό ρήγμα στην Ουκρανία και τη βράβευση Ζελένσκι μέχρι τις επίσημες δεξιώσεις του Ερντογάν και την προσφώνηση «Βαρθολομαίος ο Μέγας», τα ερωτήματα πληθαίνουν. Τελικά, πού τελειώνει η εκκλησιαστική διπλωματία και πού αρχίζει η πολιτική σκοπιμότητα; Σε κάθε περίπτωση, από τη Βουλιαγμένη μέχρι τη Νέα Υόρκη και την Κωνσταντινούπολη, ο Αρχιεπίσκοπος Ελπιδοφόρος εξακολουθεί να βρίσκεται στο επίκεντρο συζητήσεων που υπερβαίνουν τα στενά όρια της Αρχιεπισκοπής Αμερικής.

Απονομή βραβείων

Κανείς δεν αμφισβητεί το δικαίωμα του Ελπιδοφόρου να εκφράζει τον σεβασμό και την ευγνωμοσύνη του προς τον Οικουμενικό Πατριάρχη. Ούτε αμφισβητείται ότι ο Βαρθολομαίος συμπληρώνει μια μακρά πατριαρχική διακονία, με διεθνή παρουσία και σημαντικές παρεμβάσεις. Ομως, η Εκκλησία δεν είναι αίθουσα απονομής βραβείων.

Και οι ιστορικοί χαρακτηρισμοί δεν είναι αναμνηστικές πλακέτες που απονέμονται σε ένα επετειακό δείπνο. Ο σεβασμός προς έναν προκαθήμενο δεν μετριέται από το πλήθος των τιμητικών προσφωνήσεων που του αποδίδουν οι συνεργάτες και οι υποστηρικτές του. Ούτε η αγάπη προς το Οικουμενικό Πατριαρχείο προϋποθέτει την άκριτη αποδοχή κάθε πρωτοβουλίας που εκδηλώνεται στο όνομά του. Αντιθέτως, όσο μεγαλύτερο είναι το κύρος ενός θεσμού τόσο μεγαλύτερη οφείλει να είναι η προσοχή απέναντι σε κινήσεις που μπορούν να προκαλέσουν παρεξηγήσεις ή να ανοίξουν νέες αντιπαραθέσεις.

Ο Ελπιδοφόρος μπορεί να επέλεξε κοστούμι αντί για ράσο. Μπορεί να ύψωσε το ποτήρι του σε μια επετειακή πρόποση. Μπορεί να θέλησε να τιμήσει με τον πιο μεγαλόπρεπο τρόπο τον Οικουμενικό Πατριάρχη. Ολα αυτά μπορούν να συζητηθούν. Εκείνο, όμως, που δεν πρέπει να χαθεί μέσα στις φωτογραφίες, στις προπόσεις και στους εντυπωσιακούς τίτλους είναι το ουσιαστικό ερώτημα: Πού τελειώνει η δικαιολογημένη τιμή προς έναν εκκλησιαστικό ηγέτη και πού αρχίζει η υπερβολή; Διότι το μεγαλείο στην Εκκλησία δεν προκύπτει από μια προσφώνηση σε ένα επίσημο δείπνο. Το κρίνει η Ιστορία. Και, προπαντός, ο χρόνος.

Από τη στήλη «Ο κοριός» της «δημοκρατίας»

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Οιοσδήποτε θίγεται από άρθρο ή σχόλιο που έχει αναρτηθεί στο oxafies.com , μπορεί να μας ενημερώσει, στο oxafies@gmail.com ώστε να το αφαιρέσουμε άμεσα. Ομοίως και για φωτογραφίες που υπόκεινται σε πνευματικά δικαιώματα.

Στo oxafies.com ακούγονται όλες οι απόψεις . Αυτό δε σημαίνει ότι τις υιοθετούμε η ότι συμπίπτουν με τις δικές μας .